Czy wspólnik może być zatrudniony na etacie jako członek zarządu spółki z o.o.?

Zdarza się, że osoba, która zasiada w zarządzie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością chce podpisać jednocześnie z tą spółką umowę o pracę. W świetle prawa bowiem jest to dopuszczalne. Jednak powstaje pytanie skoro umowa o pracę, zakłada podległość pracowniczą, to czy członek zarządu (ponadto wspólnik) nikomu nie podlega? Czy jednak umowa o pracę zawarta z naruszeniem przepisów o reprezentacji spółki może kreować stosunek pracy?

Stan faktyczny z wokandy SN - zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych z tytułu umowy o pracę na stanowisku wiceprezesa

Sąd Najwyższy, w sprawie z dnia 16 października 2018 r., sygnatura akt I UK 115/18, rozpatrywał następujący stan faktyczny. Odwołujący się w dniu 5 lipca 2001 r. został powołany na członka zarządu TBS "(...)" Sp. z o.o. W dniu 20 lutego 2002 r. pomiędzy nim a TBS "(...)" Sp. z o.o., reprezentowanym przez prezesa zarządu M.N. została podpisana umowa o pracę na stanowisku wiceprezesa zarządu z wynagrodzeniem 6.200 zł brutto. Odwołujący się został zgłoszony przez wymienioną spółkę do ubezpieczeń społecznych z tytułu umowy o pracę od dnia 20 lutego 2002 r. Wykonywał czynności na podstawie spornej umowy o pracę, która była wprawdzie nieważna wskutek braku właściwej reprezentacji pracodawcy (art. 210 § 1 K.s.h.), jednakże skarżący faktycznie wykonywał tę umowę, realizując obowiązki, do których należało: zarządzanie nieruchomościami na płaszczyźnie formalnej, prowadzenie rozmów z (...), negocjowanie umów kredytowych z bankami, zarządzanie obiektami spółki, prowadzenie rozliczeń, składanie sprawozdań, uzgadnianie tych czynności z prezesem i radą nadzorczą, składanie sprawozdań, branie udziału w cotygodniowych posiedzeniach w siedzibie spółki. Ponadto został on zgłoszony w organie rentowym przez spółkę do ubezpieczeń społecznych oraz ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zatrudnienia na podstawie wspomnianej umowy. Praktyka w spółce była zaś taka, że członkowie zarządu byli zatrudniani na podstawie umowy o pracę i z tego tytułu otrzymywali wynagrodzenie.

UwagaUwaga!

Linia orzecznicza - objęcie ubezpieczeniem społecznym wspólników spółek kapitałowych pozostających w stosunku pracy

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że w odniesieniu do wspólników spółek kapitałowych o zakwalifikowaniu zatrudnienia jako czynności pracowniczych nie rozstrzygają przepisy prawa handlowego, lecz przepisy charakteryzujące stosunek pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 1996 r., II UKN 37/96). Dla objęcia ubezpieczeniem społecznym z tytułu wykonywania pracy zasadnicze znaczenie ma zaś nie to, czy umowa o pracę została zawarta i czy jest ważna, lecz tylko to, czy strony umowy pozostawały w stosunku pracy (art. 8 ust. 1 ustawy systemowej). O tym, czy strony istotnie w takim stosunku pozostawały i stosunek ten stanowi tytuł ubezpieczeń społecznych, nie decyduje natomiast samo formalne zawarcie umowy o pracę, wypłata wynagrodzenia, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacenie składki, wystawienie świadectwa pracy, ale faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, a wynikających z art. 22 § 1 k.p.


Element podporządkowania, a ważność umowy o pracę

Obrazek na blogu w artykule na temat Czy wspólnik może być zatrudniony na etacie jako członek zarządu spółki z o.o.

„Nie można zakwestionować ważności umowy o pracę tylko na tej podstawie, że brak jest elementu podporządkowania w rozumieniu wydawania poleceń przez bezpośredniego przełożonego”, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 18.03.2015 r., III AUa 440/14.

W tym miejscu trzeba podkreślić, że status pracowniczy osób sprawujących funkcje organów zarządzających organami pracy nie wynika z faktu spełniania przez te osoby wszystkich cech stosunku pracy z art. 22 § 1 k.p, lecz z decyzji ustawodawcy o włączeniu tych osób do kategorii pracowników, pomimo braku podporządkowania kierownictwu pracodawcy. W orzecznictwie zwrócono uwagę, zakresem „kierownictwa” w odniesieniu do zatrudnionych członków zarządu obejmować należy zarówno wydawanie pracownikowi poleceń jak też ogólniejszą zależność od pracodawcy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16.12.2008 r., I UK 162/08). A zatem brak elementu podporządkowania nie może mieć decydującego znaczenia przy ocenie ważności umowy o pracę, jeżeli nie są kwestionowane i były realizowane wszystkie pozostałe elementy stosunku pracy.

Dorozumiane nawiązanie stosunku pracy z wspólnikiem - członkiem zarządu

Ponadto w orzecznictwie przyjmuje się, że „Spełniające kryteria określone w art. 22 k.p. zatrudnienie pracownicze członków zarządu, także to nawiązane przez czynności dorozumiane, może dotyczyć zarówno członków zarządu niebędących wspólnikami, jak i członków zarządu powołanych spośród wspólników”.

Za utrwalony w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego należy uznać również pogląd, zgodnie z którym mimo nieważności zawartej umowy o pracę wynikającej z naruszenia przepisów o reprezentacji spółki kapitałowej strony mogą nawiązać umowny stosunek pracy przez czynności dorozumiane, w szczególności wskutek dopuszczenia pracownika do pracy, przyjmowania pracy przez pracodawcę i realizowania takiego stosunku prawnego, który odpowiada cechom stosunku pracy określonym w art. 22 k.p. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2000 r., I PKN 558/99). Dorozumianemu nawiązaniu stosunku pracy z wspólnikiem-członkiem zarządu nie sprzeciwia się także art. 210 § 1 K.s.h.

Prawa wspólników spółki wynikające ze stosunku pracy

Skoro zatem wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, mimo wadliwego zawarcia umowy o pracę, faktycznie wykonywał czynności pracownicze (m.in. zarządzała obiektami, o czym raporty składał prezesowi i radzie nadzorczej), zaś pracodawca zgłosił go do ZUS jako pracownika, to nie sposób odmówić mu praw wynikających ze stosunku pracy.

Brak elementu podporządkowania nie może mieć decydującego znaczenia przy ocenie ważności umowy o pracę, jeżeli nie są kwestionowane i były realizowane wszystkie pozostałe elementy stosunku pracy
Autor: Radca prawny Daniel Paul