Emerytura nauczycielki bez pomniejszenia z art. 25 ust. 1b po wyroku TK SK 140/20 - wygrana z ZUS

Sygn. akt VIII U ##/26

U Z A S A D N I E N I E

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie decyzją z dnia 12 marca 2026 roku, znak: NE/20/####, odmówił Annie #### wznowienia postępowania w sprawie emerytury w związku z wyrokiem Trybunał Konstytucyjny z dnia 4 czerwca 2024 roku. Organ rentowy wskazał, że w/w wyrok TK nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, co nie daje podstaw do wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia 4 lutego 2016 roku (decyzja k. 24 t. II a.e.).

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Anna #### zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez zobowiązanie organu rentowego do ponownego obliczenia wysokości należnej jej od dnia 1 stycznia 2016 roku emerytury w powszechnym wieku emerytalnym poprzez obliczenie jej bez zmniejszenia o sumy kwot pobranych wcześniejszych emerytur, tj. z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Ponadto wniosła o zasądzenie kwoty 54 000 złotych tytułem wyrównania za okres trzech lat (36 miesięcy) poprzedzających miesiąc złożenia wniosku o ponowne ustalenie wysokości emerytury, tj. za okres od stycznia 2023 roku, stanowiącego różnicę między sumą kwot emerytur, jakie przysługiwałyby ubezpieczonej w tym okresie, gdyby obliczenie kwoty emerytury w powszechnym wieku emerytalnym odbyło się bez zmniejszenia jej podstawy o sumy kwot pobranych wcześniej emerytur czyli z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, a sumą kwot emerytur rzeczywiście wypłaconych w tym okresie. W odwołaniu ubezpieczona podniosła, że na wcześniejszą emeryturę przeszła przed datą 6 czerwca 2012 roku, a powszechny wiek emerytalny osiągnęła po dniu 1 stycznia 2013 roku. Wskazała, że jako osobie objętej treścią wyroku TK z dnia 4 czerwca 2024 roku, sygn. akt SK 140/20 po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego przysługuje prawo do emerytury na podstawie art. 24 ustawy emerytalnej obliczonej z wyłączeniem zastosowania wobec niej art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Podkreśliła, że zaskarżona decyzja jest niegodna z prawem i wymaga zmiany (odwołanie k. 3 – 7).

W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie wniósł o jego oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji (odpowiedź na odwołanie k. 14).

Sąd Okręgowy w Lublinie ustalił, co następuje:

Anna #### urodziła się w dniu # grudnia 1954 roku.

Ubezpieczona w dniu 5 września 2008 roku wystąpiła do ZUS z wnioskiem o emeryturę stażową uregulowaną w art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela. W odpowiedzi decyzją z dnia 19 listopada 2008 roku ZUS przyznał ubezpieczonej świadczenie emerytalne od dnia 31 sierpnia 2008 roku, tj. od następnego dnia po rozwiązaniu stosunku pracy (wniosek k. 31 t. I a.e.; decyzja k. 69 – 70 t. I a.e.).

W dniu 27 stycznia 2016 roku Anna #### złożyła do ZUS wniosek o emeryturę z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego. Decyzją z dnia 4 lutego 2016 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie przyznał Annie #### emeryturę z wieku powszechnego od dnia 1 stycznia 2016 roku, tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Do ustalenia wysokość emerytury na podstawie art. 26 ustawy emerytalnej organ przyjął:

1) kwotę składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wynoszącą 65 398,62 złotych;

2) kwotę zwaloryzowanego kapitału początkowego wynoszącą 347 269,94 złotych;

3) średnie dalsze trwanie życia w wymiarze 252,40 miesięcy.

Dodatkowo organ rentowy dokonał pomniejszenia tak wyliczonej podstawy emerytury o kwotę 127 879,39 złotych, to jest o sumę kwot pobranej emerytury wcześniejszej, stosując tym samym art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który wszedł w życie od 1 stycznia 2013 roku.

Wysokość świadczenia ubezpieczonej została obliczona według wzoru:

(65 398,62 zł + 347 269,94 zł − 127 879,39 zł) / 252,40

i wyniosła 1 128,32 złotych brutto miesięcznie. Wypłata świadczenia została zawieszona jako świadczenie mniej korzystne od wypłacanego dotychczas świadczenia o symbolu NE w kwocie 1 605,55 zł (decyzja k. 16 t. II a.e.).

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 4 czerwca 2024 roku, sygn. akt SK 140/20, orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 roku, poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed dniem 6 czerwca 2012 roku, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw.

Z uwagi na powyższy wyrok Anna #### w dniu 20 stycznia 2026 roku złożyła do ZUS wniosek o ponowne przeliczenie emerytury powszechnej z pominięciem niekonstytucyjnego przepisu art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, tj. bez pomniejszania podstawy obliczenia emerytury o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych dotychczas emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. W odpowiedzi ZUS Oddział w Lublinie wydał zaskarżoną w sprawie decyzję (wniosek k. 23 t. II a.e.; decyzja k. 24 t. II a.e.).

Wysokość emerytury wnioskodawczyni z tytułu powszechnego wieku emerytalnego, z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 140/20, a więc bez pomniejszenia podstawy obliczenia świadczenia o kwotę wcześniej pobranych emerytur na dzień przyznania, tj. od 1 stycznia 2016 roku wyniosłaby 1 634,98 złotych natomiast na dzień 1 stycznia 2026 roku – 2 835,95 złotych i byłaby korzystniejsza od dotychczas wypłacanego świadczenia (pismo ZUS k. 26).

Ustaleń faktycznych w sprawie Sąd dokonał na podstawie dowodów z powołanych dokumentów, które były wiarygodne co do formy i treści, a okoliczności nimi stwierdzone nie były sporne pomiędzy stronami. Również informacja organu rentowego o korzystniejszej wysokości emerytury bez pomniejszenia o kwoty pobranych emerytur wcześniejszych w stosunku do emerytury powszechnej przyznanej pierwotnie nie budzi zastrzeżeń.

Sąd Okręgowy w Lublinie zważył, co następuje.

W niniejszej sprawie ubezpieczona Anna #### domagała się ponownego przeliczenia emerytury zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku SK 140/20 w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 roku, poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 roku, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji.

Organ rentowy wskazał, że odmawia wznowienia postępowania w sprawie emerytury. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał między innymi ustawę z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego, nie odwołując się jednak, do żadnego konkretnego przepisu i dodając, iż powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został opublikowany.

Zgodnie z treścią art. 145 § 1 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli:

1) dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;

2) decyzja wydana została w wyniku przestępstwa;

3) decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27;

4) strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu;

5) wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję;

6) decyzja wydana została bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu;

7) zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji (art. 100 § 2);

8) decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione.

Można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja (art. 145a k.p.a.), gdy zostało wydane orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, które ma wpływ na treść wydanej decyzji (art. 145aa k.p.a.) oraz gdy zostało wydane orzeczenie sądu stwierdzające naruszenie zasady równego traktowania, zgodnie z ustawą z dnia 3 grudnia 2010 roku o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz. U. z 2023 roku, poz. 970), jeżeli naruszenie tej zasady miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy zakończonej decyzją ostateczną (art. 145b k.p.a.).

Organ rentowy odmawiając wznowienia nie wskazał, żadnej podstawy prawnej odnoszącej się do tego rozstrzygnięcia.

Sąd wskazuje, że miał w polu widzenia, iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku, sygn. akt SK 140/20, nie został ogłoszony, a przez to organ rentowy nie miał podstawy do wznowienia postępowania zgodnie z art. 145a § 1 k.p.a. Wydanie przez Trybunał Konstytucyjny orzeczenia, które nie zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw powoduje, że „nie weszło w życie” w sposób przewidziany w ustawie. Zatem przedmiotowy wyrok nie może obligować Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wznawiania postępowań na podstawie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.

Co istotne sama wnioskodawczyni nie domagała się wznowienia postępowania, ale złożyła wniosek o przeliczenie jej świadczenia emerytalno-rentowego z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku.

Zdaniem Sądu sam fakt nieopublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie stanowi jednak przeszkody dla orzeczenia w przedmiocie istoty sprawy. Nic bowiem nie stoi na przeszkodzie, aby dokonać zmiany lub uchylenia prawomocnej decyzji organu rentowego na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 roku, poz. 1749, zwana dalej ustawą emerytalną). W doktrynie ubezpieczeń społecznych i orzecznictwie wskazuje się, że przepis ten nie stanowi wprawdzie sensu stricto wznowienia postępowania, jest natomiast podstawą „swoistego wznowienia postępowania” lub „quasi wznowienia postępowania” (uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2003 roku, sygn. akt III UZP 5/03, LEX nr 78493).

Niezwykle istotny z punktu widzenia niniejszej sprawy jest również ugruntowany w orzecznictwie sądowym pogląd, iż nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niekonstytucyjność przepisu ustawy obala domniemanie konstytucyjności zakwestionowanej normy prawnej, co zobowiązuje każdy organ państwowy i sąd do dokonania samodzielnej oceny zgodności tego przepisu z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Szczególny obowiązek w tym zakresie ciąży na sądach powszechnych, które nie mogą oddalić powództwa czy odwołania strony, powołując się na brak istnienia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Przeciwnie, sądy są w takiej sytuacji zobligowane do dokonania samodzielnej i autonomicznej kontroli zgodności z Konstytucją zakwestionowanej normy prawnej w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności. Warto w tym zakresie odwołać się także do uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2016 roku, w której stwierdzono: „Zgodnie z art. 190 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego podlegają niezwłocznemu opublikowaniu. Nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzający niezgodność z Konstytucją określonego przepisu uchyla domniemanie jego zgodności z Konstytucją z chwilą ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny w toku postępowania”.

Na gruncie ubezpieczeń społecznych za szczególnie istotny należy uznać również wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2020 rok (sygn. akt III UZP 4/20, LEX nr 3077069), w którym przyjęto, że w sprawach niewykonywania wyroku Trybunału Konstytucyjnego działającego jako sąd ustanowiony zgodnie z ustawą, niezależny i niezawisły „podstawę prawną wzruszenia przez organ rentowy - tylko i wyłącznie - na korzyść ubezpieczonego prawomocnej decyzji ustalającej wysokość świadczenia stanowi art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, gdy nie jest możliwe uchylenie decyzji organu rentowego z przyczyny określonej w art. 145a k.p.a. z powodu upływu terminu, o którym mowa w art. 146 k.p.a. Nową okolicznością istniejącą przed wydaniem wzruszanej decyzji organu rentowego jest nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzonego późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w składzie zgodnym z przepisami prawa”. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd wyjaśnił ponadto, iż użyty w art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej zwrot „okoliczności” występuje w dwóch znaczeniach:

1) w znaczeniu okoliczności faktycznych oraz

2) w znaczeniu okoliczności sprawy, ustalonych następczo w kolejnym postępowaniu wyjaśniającym prowadzonym przez organ rentowy w sprawie.

Wobec tego nową okolicznością istniejącą przed wydaniem wzruszanej decyzji organu rentowego jest także nieuwzględnienie przez ten organ obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzonego późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w składzie zgodnym z przepisami prawa. Z kolei w wyroku z dnia 14 sierpnia 2024 roku (sygn. akt III USKP 113/23, Lex nr 3746352), Sąd Najwyższy wprost wyraził pogląd o konieczności samodzielnego zbadania przez sąd powszechny czy art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej nie narusza standardów konstytucyjnych.

Tym samym zaprezentowaną linię orzeczniczą należy uznać za stabilną i w pełni aktualną, zwłaszcza na gruncie ubezpieczeń społecznych. Stanowi realną podstawę do uznania, że istnieją rozwiązania prawne, które pozwalają sądowi powszechnemu na zbadanie poprawności decyzji pod kątem przepisów materialnych, niezależnie od formalnych mankamentów w postaci nieopublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego, czy nawet w drodze samodzielnego dokonania tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności przepisu bez uprzedniego orzeczenia Trybunału.

Powyższe skutkuje uznaniem, że ubezpieczona słusznie oparła żądanie przeliczenia jej emerytury w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku, sygn. akt SK 140/20. W jej przypadku zastosowanie znajdzie art. 114 ust 1 pkt 1 ustawy emerytalnej. Przewiduje on, że w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość.

Mając to na uwadze, a także kierując się zakresem wniosku skarżącej, Sąd Okręgowy przyjął, że wnioskodawczyni może domagać się przeliczenia jej emerytury na podstawie art. 114 ust. 1 pkt. 1 ustawy emerytalnej z pominięciem zakwestionowanego przez Trybunał Konstytucyjny art. 25 ust. 1b tej ustawy.

Oceniając merytorycznie zasadność odwołania w pierwszej kolejności należało odpowiedzieć na pytanie: czy wnioskodawczyni należy do kręgu osób wymienionych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku, sygn. akt SK 140/20, zaś w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie, czy istotnie zakwestionowany przez Trybunał przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej należy ocenić jako naruszający zasady i standardy tworzenia oraz stosowania prawa, wynikające z Konstytucji RP i naruszający prawo do zabezpieczenia społecznego tej grupy ubezpieczonych.

Przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, oraz zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175, z zastrzeżeniem art. 185.

Z dniem 1 stycznia 2013 roku do art. 25 powołanej wyżej ustawy wprowadzony został ust. 1b stanowiący, iż jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę na podstawie przepisów art. 26b, 46, 50, 50a, 50e, 184 lub art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 roku - Karta Nauczyciela podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Ustawa zmieniająca ustawę o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wprowadzająca powyższy przepis została opublikowana w Dzienniku Ustaw w dniu 6 czerwca 2012 roku (Dz. U. z 2012 roku, poz. 637), zaś przepis wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2013 roku. Następnie w omawianym wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed dniem 6 czerwca 2012 roku, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji.

Stosując tak zwaną rozproszoną kontrolę konstytucyjności przepisu i mając na względzie przytoczone wyżej instrumenty pozwalające na dokonanie oceny możliwości zastosowania regulacji prawnej w indywidualnej sprawie Sąd orzekający uznał za zasadne przytoczenie treści art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Natomiast art. 67 ust. 1 Konstytucji przewiduje, że obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa. Warto przy tym wskazać, iż z art. 2 Konstytucji wyprowadzana jest zasada zaufania obywateli do państwa i tworzonego przez nie prawa, zasada ochrony praw nabytych i niedziałania prawa wstecz (B. Banaszak, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, art. 2, Warszawa 2012).

Bezspornym w niniejszej sprawie jest, że wnioskodawczyni należy do kręgu osób wymienionych w sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku, sygn. akt SK 140/20, gdyż wniosek o wcześniejszą emeryturę złożyła już w dniu 5 września 2008 roku, a więc przed dniem 6 czerwca 2012 roku. Z kolei emeryturę z wieku powszechnego nabyła od dnia 1 stycznia 2016 roku, a jej wysokość pomniejszono na podstawie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej o kwoty pobranych wcześniejszych emerytur.

Składając wniosek o wcześniejszą emeryturę Anna #### nie mogła mieć wiedzy, że w przyszłości jej emerytura z powszechnego wieku emerytalnego zostanie pomniejszona, ponieważ przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, skutkujący obowiązkiem takiego pomniejszenia, wszedł w życie od dnia 1 stycznia 2013 roku, a jego treść została opublikowana w Dzienniku Ustaw w dniu 6 czerwca 2012 roku. Dopiero zatem od dnia 6 czerwca 2012 roku ubezpieczeni mogli uzyskać wiedzę, że jeśli złożą wniosek o wcześniejszą emeryturę i będzie ona im wypłacana, spowoduje to w przyszłości obniżenie ich emerytury z wieku powszechnego.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszym postępowaniu taka regulacja narusza wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadę zaufania obywateli do państwa i tworzonego przez niego prawa. Wnioskodawczyni została pozbawiona przez ustawodawcę możliwości dokonania świadomego wyboru: czy złożyć wniosek i pobierać wcześniejszą emeryturę, czy też zrezygnować z niej i zachować prawo do niepomniejszonej emerytury z wieku powszechnego. Nie wiedziała i nie mogła się spodziewać, że przepis obligujący do pomniejszenia jej świadczenia zostanie wprowadzony w 2013 roku. Spowodowało to także naruszenie prawa do uzyskania właściwego zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego, o jakim mowa w art. 67 ust. 1 Konstytucji RP.

Wprawdzie w orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego podkreśla się, że przed przejściem na emeryturę przysługującą z racji uzyskanego wieku ubezpieczony nie ma prawa do otrzymania świadczenia w określonej wysokości, bo do jego ustalenia jeszcze nie doszło (brak ekspektatywy maksymalnie ukształtowanej), to jednak istotą analizowanego problemu nie jest samo ustalenie wysokości świadczenia, ale zmiana mechanizmu jego ustalenia. Jak podkreślił Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 4 czerwca 2024 roku, sygn. akt SK 140/20, zmiana ta nastąpiła w trakcie pobierania jednego z enumeratywnie wymienionych świadczeń, co zgodnie z zakwestionowanym przepisem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej stanowi podstawę do obniżenia świadczenia. Zmiana ta nastąpiła w momencie, w którym ubezpieczona nie mogła już podjąć żadnych kroków zapobiegających wystąpieniu skutków, których nie mogła się spodziewać, korzystając z jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie. Sąd orzekający w niniejszym postępowaniu podziela w tym zakresie w całości obszerną argumentację przedstawioną w uzasadnieniu nieopublikowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku, sygn. akt SK 140/20 i przyjmuje ją za własną, nie znajdując tym samym potrzeby jej powtarzania. Mając to na uwadze Sąd Okręgowy w Lublinie uznał, że wnioskodawczyni przysługuje możliwość przeliczenia emerytury z wieku powszechnego na podstawie art. 114 ust. 1 pkt. 1 ustawy emerytalnej bez zastosowania niekonstytucyjnego przepisu art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił wysokość emerytury Anny #### z pominięciem artykułu 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych od dnia 1 stycznia 2026 roku, to jest od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o przeliczenie wysokości emerytury.

W pozostałym zakresie, w jakim ubezpieczona domagała się wyrównania emerytury za okres trzech lat poprzedzających miesiąc złożenia wniosku o ponowne ustalenie wysokości emerytury, tj. od stycznia 2023 roku odwołanie podlegało oddaleniu.

W ocenie Sądu zmiana decyzji na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej może nastąpić tylko w terminach wynikających z art. 133 ust. 1 i 2 tej ustawy, określających okresy przeliczenia świadczeń. Przepis art. 133 ust. 1 ustawy emerytalnej stanowi, że w razie ponownego ustalenia przez organ rentowy prawa do świadczeń lub ich wysokości, przyznane lub podwyższone świadczenia wypłaca się, poczynając od miesiąca, w którym powstało prawo do tych świadczeń lub do ich podwyższenia, jednak nie wcześniej niż:

1) od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję z urzędu, z zastrzeżeniem art. 107a ust. 3;

2) za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc, o którym mowa w pkt 1, jeżeli odmowa lub przyznanie niższych świadczeń były następstwem błędu organu rentowego lub odwoławczego.

Z kolei ustęp 2 tego przepisu przewiduje, że przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio również w razie ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości wskutek wznowienia postępowania przed organami odwoławczymi albo wskutek kasacji, z tym, że za miesiąc zgłoszenia wniosku przyjmuje się miesiąc wniesienia wniosku o wznowienie postępowania lub o kasację. Tak więc przepis ten wprowadza jako zasadę przeliczenie świadczenia od miesiąca, w którym złożono wniosek o ponowne ustalenie jego wysokości lub też wniosek o wznowienie postępowania.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że w analizowanym stanie faktycznym i prawnym nie można przyjąć zasadności ponownego ustalenia wysokości świadczenia za okres 3 lat wstecz, gdyż nie można przyjąć, aby przyznanie zaniżonego świadczenia było wynikiem błędu organu (art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy).

Tym bardziej nie jest możliwe ustalenie ponownej wysokości emerytury skarżącej zgodnie z wnioskiem, to jest od dnia przyznania emerytury z wieku powszechnego. Stoi to w sprzeczności z jednoznacznym brzmieniem art. 133 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej. Jakkolwiek w orzecznictwie sądowym szeroko traktuje się pojęcie błędu organu, zaliczając do niego niewłaściwą wykładnię przepisów prawa (por. wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2023 roku, sygn. akt I USKP 59/23, LEX nr 3636539 oraz z dnia 7 czerwca 2022 roku, sygn. akt II USKP 41/22, LEX nr 3450285), to nie można traktować za błąd organu wydania decyzji w oparciu o przepis, który obowiązywał w dacie wydania decyzji i korzystał z domniemania konstytucyjności. Powyższe oznacza, że organ nie ponosi odpowiedzialności za wydanie nieprawidłowej decyzji a ubezpieczonemu nie przysługuje wyrównanie za okres 3 lat wstecz. Warto w tym zakresie odwołać się do uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 27 marca 2020 roku (sygn. akt III AUa 66/20, LEX nr 2978527), w którym Sąd ten, wyraził pogląd, iż podstawę prawną przeliczenia emerytury ubezpieczonej, urodzonej w 1953 roku po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 roku sygn. akt P 20/16 stanowił art. 114 ust.1 pkt 1 ustawy emerytalnej, w konsekwencji nie zachodziły przesłanki do zastosowania art. 114 ust. 1 pkt. 6 tej ustawy i przyjęcia błędu organu przy wydaniu decyzji.

W konsekwencji wnioskodawczyni nie przysługuje wyrównanie od daty wcześniejszej niż wskazana w wyroku.

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy w Lublinie, na podstawie powołanych przepisów oraz art. 477¹⁴ § 1 i 2 k.p.c., orzekł jak w pkt I i II sentencji wyroku.