Sąd ustalił wysokość emerytury nauczycielce bez pomniejszenia o sumę wcześniej pobranych emerytur

Sygn. akt VIII U ##/25

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia 2 grudnia 2024 roku, znak: ENP/15/####, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie przyznał Barbarze #### emeryturę w oparciu o art. 24 ustawy emerytalnej od dnia 1 listopada 2024 roku, tj. od miesiąca, w którym ubezpieczona zgłosiła wniosek. Wysokość emerytury wyniosła 3 523,78 złotych brutto. Wypłata tak ustalonej emerytury została zawieszona jako świadczenie mniej korzystnej. ZUS kontynuował wypłatę emerytury o symbolu NE w dotychczasowej wysokości (decyzja k. 4 t. II akta ENP).

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Barbara #### reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Skarżąca domagała się zmiany zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie jej prawa do emerytury w powszechnym wieku emerytalnym, obliczonej z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, zasądzenia na jej rzecz kwoty 28 tys. złotych tytułem różnicy w wysokości pobieranej emerytury w okresie od 1 lipca 2022 roku do 31 października 2024 roku w zaniżonej wysokości i o zobowiązanie organu rentowego do wyliczenia wysokości emerytury powszechnej z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. W uzasadnieniu podniosła, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem. Wyjaśniła, że spełnia przesłanki wskazane w wyroku TK z dnia 4 czerwca 2024 roku, sygn. akt SK 140/20, ponieważ przeszła na wcześniejszą emeryturę w trybie art. 88 ustawy Karta Nauczyciela przed datą 6 czerwca 2012 roku, a powszechny wiek emerytalny osiągnęła po dniu 1 stycznia 2013 roku (odwołanie k. 3 – 6).

W odpowiedzi na odwołanie ZUS wniósł o jego oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. ZUS poinformował, że wnioskodawczyni skutecznie wycofała wniosek o emeryturę z dnia 19 lipca 2022 roku, tym samym decyzją z dnia 22 sierpnia 2022 roku organ rentowy umorzył postępowania, a decyzja z dnia 29 lipca 2022 roku nie funkcjonuje w obrocie prawnym (odpowiedź na odwołanie k. 12 – 13).

Decyzją z dnia 9 stycznia 2025 roku, znak: NE/15/####, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie odmówił Barbarze #### ponownego ustalenia wysokości emerytury w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku w sprawie o sygn. akt SK 140/20. W uzasadnieniu organ emerytalny wskazał, że wydanie wyroku przez Trybunał Konstytucyjny nie jest przesłanką do uchylenia lub zmiany decyzji wskazaną w art. 114 ustawy emerytalnej (decyzja k. 7 t. II akt ENP).

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła ubezpieczona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Skarżąca domagała się zmiany zaskarżonej decyzji poprzez zobowiązanie organu rentowego do ponownego ustalenia wysokości przysługującej jej od dnia 1 lipca 2022 roku emerytury w powszechnym wieku emerytalnym bez zmniejszenia jej o sumy kwot pobranych wcześniej emerytur, tj. z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 4 lipca 2024 roku. W uzasadnieniu podniosła, że jest osobą objętą treścią wyroku TK z dnia 4 czerwca 2024 roku. Wyjaśniła, że w dniu 25 listopada 2024 roku (już po ogłoszeniu wyroku przez TK) ponownie złożyła wniosek o emeryturę powszechną, wobec czego ZUS wydał decyzję z dnia 2 grudnia 2024 roku, którą przyznał ubezpieczonej od dnia 1 listopada 2024 roku emeryturę, przy czym kwota emerytury także została pomniejszona o kwoty wypłaconych emerytur wcześniejszych (odwołanie k. 23 - 27).

W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jego oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Organ rentowy wskazał dodatkowo, że wyrok TK z dnia 4 czerwca 2024 roku nie został ogłoszony w sposób przewidziany prawem zatem nie pozostaje w obrocie prawnym i nie stanowi nowej okoliczności w sprawie (odpowiedź na odwołanie k. 33 – 34).

Postanowieniem z dnia 27 lutego 2025 roku Sąd Okręgowy połączył sprawy z obu odwołań Barbary #### do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia (postanowienie k. 40)

W toku dalszego postępowania strony podtrzymały powyższe stanowiska procesowe.

Sąd Okręgowy w Lublinie ustalił, co następuje:

Barbara #### urodziła się w dniu ## października 1954 roku.

Ubezpieczona w dniu 31 sierpnia 2011 roku zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ustalenie prawa do emerytury stażowej uregulowanej w art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela. W odpowiedzi decyzją z dnia 19 września 2011 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał ubezpieczonej świadczenie emerytalne od dnia 1 września 2011 roku, tj. od następnego dnia po rozwiązaniu stosunku pracy (wniosek k. 1 – 3 akta NE; decyzja k. 14 – 15 akta NE).

Ubezpieczona w dniu 19 lipca 2022 roku złożyła do ZUS wniosek o emeryturę z wieku powszechnego. W odpowiedzi decyzją z dnia 29 lipca 2022 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie przyznał wnioskodawczyni prawo do emerytury w wieku powszechnym od dnia 1 lipca 2022 roku, tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Organ rentowy ustalił wysokość emerytury ubezpieczonej na podstawie art. 26 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych na kwotę 2 316,01 złotych brutto. Wysokość emerytury ustalono w ten sposób, że podstawę obliczenia emerytury, stanowiącą sumę kwoty 357 504,27 złotych (kwota zewidencjonowanych i zwaloryzowanych składek na koncie) i kwoty 489 370,15 złotych (kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego) podzielono przez 236,70 miesięcy (obowiązujący w dacie ustalania emerytury wskaźnik średniego dalszego trwania życia). Nadto organ rentowy dokonał pomniejszenia tak wyliczonej emerytury o kwotę 298 674,79 złotych, to jest o sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych, stosując tym samym art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który wszedł w życie od 1 stycznia 2013 roku. Emerytura ustalona w/w decyzją została zawieszona jako świadczenie mniej korzystne. Decyzją z dnia 22 sierpnia 2022 roku ZUS na wniosek ubezpieczonej umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa do emerytury na podstawie art. 24 ustawy emerytalnej (wniosek k. 1 – 3 t. I akta ENP; decyzja k. 7 – 8 t. I akta ENP; decyzja o umorzeniu postępowania k. 10 t. I akt ENP).

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 4 czerwca 2024 roku w sprawie o sygn. akt SK 140/20, orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 roku, poz. 1251, tj. ze zm.) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 roku, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. Powyższy wyrok nie został ogłoszony (opublikowany) w dzienniku urzędowym (treść wyroku zawarta na stronie internetowej TK: trybunal.gov.pl).

W dniu 25 listopada 2024 roku ubezpieczona ponownie złożyła do ZUS wniosek o emeryturę z wieku powszechnego. W odpowiedzi decyzją z dnia 2 grudnia 2024 roku pozwany organ wydał pierwszą z zaskarżonych w niniejszym postępowaniu decyzji przyznającą wnioskodawczyni emeryturę od dnia 1 listopada 2024 roku, tj. od miesiąca zgłoszenia wniosku. Organ rentowy ustalił wysokość emerytury ubezpieczonej na podstawie art. 26 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych na kwotę 3 523,78 złotych brutto. Wysokość emerytury ustalono w ten sposób, że podstawę obliczenia emerytury, stanowiącą sumę kwoty 490 603,13 złotych (kwota zewidencjonowanych i zwaloryzowanych składek na koncie) i kwoty 671 043,46 złotych (kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego) podzielono przez 213,30 miesięcy (obowiązujący w dacie ustalania emerytury wskaźnik średniego dalszego trwania życia). Nadto organ rentowy dokonał pomniejszenia tak wyliczonej emerytury o kwotę 399 452,75 złotych, to jest o sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych, stosując tym samym art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który wszedł w życie od 1 stycznia 2013 roku. Emerytura ustalona w/w decyzją została zawieszona jako świadczenie mniej korzystne niż dotychczas wypłacana emerytura o symbolu NE (wniosek k. 1 – 3 t. II akta ENP; decyzja k. 4 t. II akta ENP).

W dniu 15 stycznia 2025 roku Barbara #### złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Lublinie wniosek o wznowienie postępowania w sprawie jej emerytury w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku w sprawie SK140/20. We wniosku domagała się ponownego przeliczenia emerytury i wypłaty wyrównawczej wraz z odsetkami za okres wypłaty obniżonej emerytury oraz przeprowadzenia zaległych waloryzacji ustalonej miesięcznie emerytury. W odpowiedzi ZUS w dniu 9 stycznia 2025 roku wydał drugą zaskarżoną decyzję odmowną (wniosek k. 6 t. II akta ENP; decyzja k. 7 t. II akta ENP).

Stan faktyczny nie był sporny pomiędzy stronami i został ustalony na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach organu rentowego i aktach sprawy. Forma i treść tych dokumentów nie została zakwestionowana przez strony i nie budziła wątpliwości Sądu. Wszystkie zostały sporządzone przez uprawnione do tego podmioty w ramach przyznanych im uprawnień, stanowiąc tym samym pełnowartościowe źródło dowodowe o okolicznościach niniejszej sprawy.

Sąd Okręgowy w Lublinie zważył, co następuje:

Odwołanie Barbary #### jest częściowo zasadne i w tym zakresie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności podnieść należy, iż nie jest trafne stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Lublinie, że art. 114 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1631, t.j. ze zm.) nie może stanowić podstawy do uchylenia lub zmiany prawomocnej decyzji organu rentowego w przypadku wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku stwierdzającego niezgodność z konstytucją przepisu prawa, w oparciu o który została wydana taka decyzja.

W tym zakresie trzeba zauważyć, że ustawa emerytalna nie zawiera regulacji, która expressis verbis określałaby zasady uchylenia decyzji opartej o niekonstytucyjny przepis, czyli odpowiednika instytucji wznowienia postępowania uregulowanej w art. 401¹ k.p.c. Z art. 124 ustawy emerytalnej wynika natomiast, iż w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że niniejsza ustawa stanowi inaczej. Podstawę prawną dla organu rentowego do wznowienia postępowania zakończonego prawomocną decyzją emerytalną stanowią zatem, co do zasady, przepisy kodeksu postępowania administracyjnego.

Zgodnie z treścią art. 145a § 1 k.p.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Jak wynika z zapisu §2 tego artykułu skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Termin wejścia w życie wyroku TK wynika zaś z art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji, z których wynika, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego (ustęp 3 tego artykułu) przy czym chodzi o ogłoszenie w dzienniku urzędowym (ustęp 2 tego artykułu).

Podzielić zatem można stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Lublinie, znane Sądowi z urzędu z innych toczących się przed tut. Sądem postępowań, iż organ rentowy nie ma podstawy do wznowienia postępowań na podstawie art. 145a k.p.a. w przypadku wydania przez Trybunał Konstytucyjny orzeczenia, które nie zostało opublikowane w dzienniku ustaw, gdyż „nie weszło w życie” w sposób przewidziany w ustawie. Z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej, gdyż wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku sygn. akt SK 140/20 nie został opublikowany w stosownym dzienniku urzędowym (w tym wypadku w Dzienniku Ustaw), a zatem nie może on obligować Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wznawiana postępowań na podstawie art. 145a k.p.a.

Jak już zasygnalizowano powyżej, brak możliwości wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie przepisu art. 145a k.p.a. nie stoi jednak na przeszkodzie, aby dokonać zmiany lub uchylenia prawomocnej decyzji organu rentowego na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej.

W doktrynie ubezpieczeń społecznych i orzecznictwie wskazuje się, że przepis art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie stanowi wprawdzie sensu stricto instytucji wznowienia postępowania, jest natomiast podstawą „swoistego wznowienia postępowania” lub „quasi wznowienia postępowania” (zob. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2003 r., III UZP 5/03, OSNP 2003 Nr 18, poz. 442).

Za także już ugruntowany w orzecznictwie sądowym należy uznać pogląd, iż nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niekonstytucyjność przepisu ustawy obala domniemanie konstytucyjności zakwestionowanej normy prawnej, co zobowiązuje każdy organ państwowy i sąd do dokonania samodzielnej oceny zgodności tego przepisu z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Szczególny obowiązek w tym zakresie ciąży na sądach powszechnych, które nie mogą oddalić powództwa czy też odwołania strony, powołując się na brak istnienia orzeczenia TK. Przeciwnie, sądy są w takiej sytuacji zobligowane do dokonania samodzielnej i autonomicznej kontroli zgodności z Konstytucją zakwestionowanej normy prawnej w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności.

Warto w tym zakresie odwołać się do uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2016 roku w której stwierdzono: „Zgodnie z art. 190 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego podlegają niezwłocznemu opublikowaniu. Nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzający niezgodność z Konstytucją określonego przepisu uchyla domniemanie jego zgodności z Konstytucją z chwilą ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny w toku postępowania”.

Na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych za szczególnie istotny należy również uznać wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2020 roku sygn. akt III UZP 4/20, w którym przyjęto: „W sprawach niewykonywania wyroku Trybunału Konstytucyjnego działającego jako sąd ustanowiony zgodnie z ustawą, niezależny i niezawisły, podstawę prawną wzruszenia przez organ rentowy - tylko i wyłącznie - na korzyść ubezpieczonego prawomocnej decyzji ustalającej wysokość świadczenia stanowi art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, gdy nie jest możliwe uchylenie decyzji organu rentowego z przyczyny określonej w art. 145a k.p.a. z powodu upływu terminu, o którym mowa w art. 146 k.p.a. Nową okolicznością istniejącą przed wydaniem wzruszanej decyzji organu rentowego jest nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzone późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w składzie zgodnym z przepisami prawa”.

W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd ten wyjaśnił, iż użyty w art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej zwrot „okoliczności” występuje w dwóch znaczeniach:
1) w znaczeniu okoliczności faktycznych oraz
2) w znaczeniu okoliczności sprawy, ustalonych następczo w kolejnym postępowaniu wyjaśniającym prowadzonym przez organ rentowy w sprawie.

Wobec tego nową okolicznością istniejącą przed wydaniem wzruszanej decyzji organu rentowego jest także nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzone późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w składzie zgodnym z przepisami prawa. Z kolei w  wyroku z dnia 14 sierpnia 2024 roku, sygn. III USKP 113/23 (uchylającym niekorzystny dla ubezpieczonego wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie) Sąd Najwyższy wprost wyraził pogląd o konieczności samodzielnego zbadania przez sąd powszechny czy art. 25 ust.1 b ustawy emerytalnej nie narusza standardów konstytucyjnych.

Tym samym zaprezentowaną linię orzeczniczą należy uznać za stabilną i w pełni aktualną, zwłaszcza na gruncie spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Z kolei odmienne poglądy, dotyczące natychmiastowej mocy wiążącej wyroków TK, nawet bez ich opublikowania lub przeciwnie – braku jakiegokolwiek znaczenia takich orzeczeń i konieczności ich zignorowana (por. przykładowo uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego - Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych z dnia 27 czerwca 2024 roku, I NWW 99/24) trzeba uznać za odosobnione i nieprzekonujące w świetle brzmienia art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP.

Powyższe oznacza, iż żądanie wnioskodawczyni, dotyczące przeliczenia przysługującej jej emerytury w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku sygn. akt SK 140/20, znajduje swe oparcie w treści art. 114 ustawy emerytalnej, który w ust. 1 przewiduje, że w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli:
1) po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość;
2) decyzja została wydana w wyniku przestępstwa;
3) dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;
4) decyzja została wydana na skutek świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego przez osobę pobierającą świadczenie;
5) decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone, zmienione albo stwierdzono jego nieważność;
6) przyznanie świadczeń lub nieprawidłowe obliczenie ich wysokości nastąpiło na skutek błędu organu rentowego.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie należy przyjąć, że wzruszenie prawomocnej decyzji organu rentowego możliwe jest w tym przypadku w oparciu o ust. 1 pkt 1) przywołanej wyżej regulacji art. 114 ustawy emerytalnej. W analizowanym stanie faktycznym Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział Lublinie w decyzji z dnia 2 grudnia 2024 roku zastosował bowiem obowiązujący wówczas przepis art. 25 ust 1b ustawy emerytalnej i wyliczając wysokość emerytury wnioskodawczyni z wieku powszechnego, pomniejszył ją o kwoty pobranych emerytur wcześniejszych. Przepis ten, w stosunku do kręgu osób, do jakich należy wnioskodawczyni, został zakwestionowany w analizowanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 roku i od tej daty, co już wyjaśniono, zostało niejako „obalone” domniemanie jego zgodności z konstytucją.

Mając to wszystko na uwadze Sąd Okręgowy przyjął, że wnioskodawczyni może domagać się przeliczenia jej emerytury na podstawie art. 114 ust. 1 pkt. 1 ustawy emerytalnej z pominięciem zakwestionowanego przez TK art. 25 ust. 1b tej ustawy. Oceniając merytorycznie zasadność odwołania skarżącej, w pierwszej kolejności należało bowiem odpowiedzieć na pytanie, czy wnioskodawczyni należy do kręgu osób wymienionych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku sygn. akt SK 140/20, zaś w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie, czy istotnie zakwestionowany przez TK przepis art. 25 ust.1 b ustawy emerytalnej należy ocenić jako naruszający zasady i standardy tworzenia i stosowania prawa, wynikające z Konstytucji RP oraz naruszający, zagwarantowane Konstytucją, prawo do zabezpieczenia społecznego tej grupy ubezpieczonych.

Przypomnieć należy, iż w analizowanym wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 roku, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji.

Zakwestionowany przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej przewiduje, że jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę częściową lub emeryturę na podstawie przepisów art. 46, 50, 50a, 50e lub 184, a także art. 88 lub art. 88a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Z kolei art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stwierdza, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Natomiast art. 67 ust. 1 Konstytucji przewiduje, że obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa. Warto przy tym wskazać, iż z art. 2 Konstytucji wyprowadzana jest zasada zaufania obywateli do państwa i tworzonego przez nie prawa, zasada ochrony praw nabytych i niedziałania prawa wstecz (zob. komentarz do rozdziału I Konstytucji RP 2012, wyd. 2 pod red. prof. dr hab. Bogusława Banaszaka).

Bezspornym w niniejszej sprawie jest, że wnioskodawczyni zalicza się do kręgu osób wymienionych w sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku sygn. akt SK 140/20 (zob. pismo procesowe ZUS k. 43). Ubezpieczona wniosek o emeryturę stażową, na podstawie którego ustalono jej prawo do takiego świadczenia, złożyła w dniu 31 sierpnia 2011 roku. Prawo do emerytury stażowej zostało jej ustalone decyzją z dnia 19 września 2011 roku od dnia 1 września 2011 roku. Z kolei prawo do emerytury z wieku powszechnego wnioskodawczyni nabyła od dnia 1 listopada 2024 roku i przy obliczaniu wysokości emeryturę tę pomniejszono jej na podstawie art. 25 ust. 1b o kwoty pobranych emerytur wcześniejszych.

Składając zatem w sierpniu 2011 roku wniosek o emeryturę stażową ubezpieczona nie miała i nie mogła mieć wiedzy, że w przyszłości jej emerytura z powszechnego wieku emerytalnego zostanie pomniejszona o pobrane kwoty wcześniejszych emerytur, bo przepis art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej, dający prawo takiego pomniejszenia, wszedł w życie dopiero od dnia 1 stycznia 2013 roku, a  jego treść została opublikowana w dzienniku ustaw z dnia 6 czerwca 2012 roku. Dopiero zatem od dnia 6 czerwca 2012 roku ubezpieczeni, znajdujący się w podobnej, co wnioskodawczyni sytuacji, mogli przy dołożeniu należytej staranności uzyskać wiedzę, że jeśli złożą wniosek o wcześniejszą emeryturę i będzie ona im wypłacana, spowoduje to w przyszłości obniżenie ich emerytury z wieku powszechnego.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszym postępowaniu, taka regulacja narusza wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadę zaufania obywateli do państwa i tworzonego przez niego prawa. Wnioskodawczyni została pozbawiona przez ustawodawcę możliwości dokonania świadomego wyboru – czy złożyć wniosek i pobierać wcześniejszą emeryturę czy też zrezygnować z niej i zachować prawo do niepomniejszonej emerytury z wieku powszechnego. Nie wiedziała i nie mogła się spodziewać, że przepis pozwalający na pomniejszenie jej świadczenia zostanie wprowadzony w 2013 roku. Spowodowało to także naruszenie prawa do uzyskania właściwego zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego, o jakim mowa w art. 67 ust. 1 Konstytucji RP.

Wprawdzie w orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego podkreśla się, że przed przejściem na emeryturę przysługującą z racji uzyskanego wieku, ubezpieczony nie ma prawa do otrzymania świadczenia w określonej wysokości, bo do jego ustalenia jeszcze nie doszło (brak ekspektatywy maksymalnie ukształtowanej), to jednak istotą analizowanego problemu nie jest samo ustalenie wysokości świadczenia, ale zmiana mechanizmu jego ustalania.

Jak podkreślił Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 4 czerwca 2024 roku w sprawie o sygn. akt SK 140/20, zmiana ta nastąpiła w trakcie pobierania jednego z enumeratywnie wymienionych świadczeń, co zgodnie z zakwestionowanym przepisem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej stanowi podstawę do obniżenia świadczenia. Zmiana ta nastąpiła w momencie, w którym ubezpieczona nie mogła już podjąć żadnych kroków zapobiegających wystąpieniu skutków, których nie mogła się spodziewać, korzystając z jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie. Sąd orzekający w niniejszym postępowaniu podziela w tym zakresie w całości obszerną argumentację przedstawioną w uzasadnieniu nieopublikowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku sygn. akt SK 140/20 i przyjmuje ją za własną, nie znajdując tym samym potrzeby jej powtarzania.

Mając to na uwadze Sąd Okręgowy w Lublinie uznał, że wnioskodawczyni przysługuje prawo do przeliczenia emerytury z wieku powszechnego na podstawie art. 114 ust. 1 pkt. 1 ustawy emerytalnej bez zastosowania niekonstytucyjnego przepisu art. 25 ust. 1 b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W niniejszej sprawie wnioskodawczyni domagała się przeliczenia i wyrównania świadczenia emerytalnego wraz z odsetkami od dnia 1 lipca 2022 roku. W ocenie Sądu, zmiana decyzji na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej może nastąpić w terminach wynikających z art. 133 ust. 1 i 2 tej ustawy, określającego okresy przeliczenia świadczeń. Przepis art. 133 ust. 1 ustawy emerytalnej stanowi, że w razie ponownego ustalenia przez organ rentowy prawa do świadczeń lub ich wysokości, przyznane lub podwyższone świadczenia wypłaca się poczynając od miesiąca, w którym powstało prawo do tych świadczeń lub do ich podwyższenia, jednak nie wcześniej niż:
1) od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję z urzędu, z zastrzeżeniem art. 107a ust. 3;
2) za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc, o którym mowa w pkt 1, jeżeli odmowa lub przyznanie niższych świadczeń były następstwem błędu organu rentowego lub odwoławczego.

Z kolei ustęp 2 tego przepisu przewiduje, że przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio również w razie ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości wskutek wznowienia postępowania przed organami odwoławczymi albo wskutek kasacji, z tym że za miesiąc zgłoszenia wniosku przyjmuje się miesiąc wniesienia wniosku o wznowienie postępowania lub o kasację. Tak więc przepis ten wprowadza jako zasadę przeliczenie świadczenia od miesiąca, w którym złożono wniosek o ponowne ustalenie jego wysokości lub też wniosek o wznowienie postepowania.

Jak już wskazano, Sąd orzekający w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że w analizowanym stanie faktycznym i prawnym nie można przyjąć zasadności ponownego ustalenia wysokości świadczenia za okres poprzedzający wydanie wyroku przez TK w sprawie SK 140/20, gdyż nie można przyjąć, że wówczas przyznanie zaniżonego świadczenia było wynikiem błędu organu rentowego (art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy, art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy). Stoi to w sprzeczności z jednoznacznym brzmieniem art. 133 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej. Warto ponownie odwołać się do orzecznictwa Sądu Apelacyjnego w Lublinie i cytowanego już wyroku tegoż Sądu z dnia 27 marca 2020 roku sygn. akt III AUa 66/20, w którym zaakceptował on stanowisko Sądu I instancji, ustalające wysokość emerytury skarżącego od miesiąca w którym ubezpieczony złożył wniosek o jego przeliczenie po wyroku TK.

Irrelewantne zatem dla niniejszej sprawy jest odnoszenie się do okresu, za jaki organ rentowy może przeliczyć świadczenie w przypadku wznowienia postępowania na podstawie art. 145a k.p.a., gdyż z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. W niniejszym postępowaniu, co już wyjaśniono, nie ma podstaw do wznowienia postępowania na tej podstawie prawnej z uwagi na nieopublikowanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku sygn. akt SK 140/20. Nie ma zatem także potrzeby odnoszenia się do retroaktywnej mocy niektórych wyroków Trybunału Konstytucyjnego (ich skuteczności ex tunc).

Mając to wszystko na uwadze, Sąd dokonał ponownego ustalenia wysokości emerytury Barbary #### z pominięciem niekonstytucyjnego artykułu 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych począwszy od dnia 1 listopada 2024 roku, tj. od dnia przyznania jej prawa do emerytury powszechnej, który przypadł już po dacie wydania przez TK wyroku, na którym ubezpieczona opiera swoje roszczenie. W konsekwencji wnioskodawczyni nie przysługuje wyrównanie za poprzedni okres, tj. od 1 lipca 2022 roku wraz z odsetkami, zwłaszcza, że wnioskodawczyni skutecznie cofnęła pierwszy wniosek o emeryturę powszechną zgłoszony w 2022 roku, a postępowanie w tej sprawie zostało prawomocnie umorzone. Z tych powodów jej odwołanie w tym zakresie jako niezasadne podlegało oddaleniu (punkt II wyroku).

Z tych względów i na podstawie powołanych przepisów oraz na mocy art. 477¹⁴ § 1 i 2 k.p.c. Sąd Okręgowy w Lublinie orzekł jak w sentencji wyroku.