Prawomocne przeliczenie emerytury nauczycielki bez art. 25 ust. 1b - apelacja ZUS oddalona

Sygn. akt III AUa ##/25

U Z A S A D N I E N I E

Wyrokiem z dnia 24 lipca 2025 r. Sąd Okręgowy w Lublinie:

I. zmienił decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Lublinie z dnia 2 grudnia 2024 roku i 9 stycznia 2025roku, w ten sposób, że ustalił wysokość emerytury Barbary #### z pominięciem art. 25 ust.1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( t.j. Dz.U. z 2024 roku, poz.1631 ze zm.) od dnia 1 listopada 2024 roku;

II. oddalił odwołanie w pozostałym zakresie.

Sąd Okręgowy oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych.

Barbara #### urodziła się w dniu ## października 1954 roku.

Ubezpieczona w dniu 31 sierpnia 2011 roku zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ustalenie prawa do emerytury stażowej uregulowanej w art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela. W odpowiedzi decyzją z dnia 19 września 2011 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał ubezpieczonej świadczenie emerytalne od dnia 1 września 2011 roku, tj. od następnego dnia po rozwiązaniu stosunku pracy (wniosek k. 1 – 3 akta NE; decyzja k. 14 – 15 akta NE).

Ubezpieczona w dniu 19 lipca 2022 roku złożyła do ZUS wniosek o emeryturę z wieku powszechnego. W odpowiedzi decyzją z dnia 29 lipca 2022 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie przyznał wnioskodawczyni prawo do emerytury w wieku powszechnym od dnia 1 lipca 2022 roku, tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Organ rentowy ustalił wysokość emerytury ubezpieczonej na podstawie art. 26 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych na kwotę 2 316,01 złotych brutto. Wysokość emerytury ustalono w ten sposób, że podstawę obliczenia emerytury, stanowiącą sumę kwoty 357 504,27 złotych (kwota zewidencjonowanych i zwaloryzowanych składek na koncie) i kwoty 489 370,15 złotych (kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego) podzielono przez 236,70 miesięcy (obowiązujący w dacie ustalania emerytury wskaźnik średniego dalszego trwania życia). Nadto organ rentowy dokonał pomniejszenia tak wyliczonej emerytury o kwotę 298 674,79 złotych, to jest o sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych, stosując tym samym art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który wszedł w życie od 1 stycznia 2013 roku. Emerytura ustalona w/w decyzją została zawieszona jako świadczenie mniej korzystne. Decyzją z dnia 22 sierpnia 2022 roku ZUS na wniosek ubezpieczonej umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa do emerytury na podstawie art. 24 ustawy emerytalnej (wniosek k. 1 – 3 t. I akta ENP; decyzja k. 7 – 8 t. I akta ENP; decyzja o umorzeniu postępowania k. 10 t. I akt ENP).

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 4 czerwca 2024 roku w sprawie o sygn. akt SK 140/20, orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 roku, poz. 1251, tj. ze zm.) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 roku, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. Powyższy wyrok nie został ogłoszony (opublikowany) w dzienniku urzędowym (treść wyroku zawarta na stronie internetowej TK: trybunal.gov.pl).

W dniu 25 listopada 2024 roku ubezpieczona ponownie złożyła do ZUS wniosek o emeryturę z wieku powszechnego. W odpowiedzi decyzją z dnia 2 grudnia 2024 roku pozwany organ wydał pierwszą z zaskarżonych w niniejszym postępowaniu decyzji przyznającą wnioskodawczyni emeryturę od dnia 1 listopada 2024 roku, tj. od miesiąca zgłoszenia wniosku. Organ rentowy ustalił wysokość emerytury ubezpieczonej na podstawie art. 26 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych na kwotę 3 523,78 złotych brutto. Wysokość emerytury ustalono w ten sposób, że podstawę obliczenia emerytury, stanowiącą sumę kwoty 490 603,13 złotych (kwota zewidencjonowanych i zwaloryzowanych składek na koncie) i kwoty 671 043,46 złotych (kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego) podzielono przez 213,30 miesięcy (obowiązujący w dacie ustalania emerytury wskaźnik średniego dalszego trwania życia). Nadto organ rentowy dokonał pomniejszenia tak wyliczonej emerytury o kwotę 399 452,75 złotych, to jest o sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych, stosując tym samym art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który wszedł w życie od 1 stycznia 2013 roku. Emerytura ustalona w/w decyzją została zawieszona jako świadczenie mniej korzystne niż dotychczas wypłacana emerytura o symbolu NE (wniosek k. 1 – 3 t. II akta ENP; decyzja k. 4 t. II akta ENP).

W dniu 15 stycznia 2025 roku Barbara #### złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Lublinie wniosek o wznowienie postępowania w sprawie jej emerytury w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku w sprawie SK140/20. We wniosku domagała się ponownego przeliczenia emerytury i wypłaty wyrównawczej wraz z odsetkami za okres wypłaty obniżonej emerytury oraz przeprowadzenia zaległych waloryzacji ustalonej miesięcznie emerytury. W odpowiedzi ZUS w dniu 9 stycznia 2025 roku wydał drugą zaskarżoną decyzję odmowną (wniosek k. 6 t. II akta ENP; decyzja k. 7 t. II akta ENP).

Ustaleń faktycznych w sprawie Sąd dokonał na podstawie dowodów z powołanych dokumentów, które były wiarygodne co do formy i treści, a okoliczności nimi stwierdzone nie były sporne pomiędzy stronami.

W ocenie Sądu Okręgowego odwołanie Barbary #### jest częściowo zasadne.

Zdaniem Sądu sam fakt nieopublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie stanowi jednak przeszkody dla orzeczenia w przedmiocie istoty sprawy. Nic bowiem nie stoi na przeszkodzie, aby dokonać zmiany lub uchylenia prawomocnej decyzji organu rentowego na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W doktrynie ubezpieczeń społecznych i orzecznictwie wskazuje się, że przepis ten nie stanowi wprawdzie sensu stricto wznowienia postępowania, jest natomiast podstawą „swoistego wznowienia postępowania” lub „quasi wznowienia postępowania” (uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 5 czerwca 2003 r., III UZP 5/03, OSNP 2003, Nr 18, poz. 442).

Sąd Okręgowy oparł się również na ugruntowanym w orzecznictwie sądowym poglądzie, iż nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niekonstytucyjność przepisu ustawy obala domniemanie konstytucyjności zakwestionowanej normy prawnej, co zobowiązuje każdy organ państwowy i sąd do dokonania samodzielnej oceny zgodności tego przepisu z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Szczególny obowiązek w tym zakresie ciąży na sądach powszechnych, które nie mogą oddalić powództwa czy odwołania strony, powołując się na brak istnienia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Przeciwnie, sądy są w takiej sytuacji zobligowane do dokonania samodzielnej i autonomicznej kontroli zgodności z Konstytucją zakwestionowanej normy prawnej w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności. Sąd odwołał się także do uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2016 roku, w której stwierdzono: „Zgodnie z art. 190 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego podlegają niezwłocznemu opublikowaniu. Nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzający niezgodność z Konstytucją określonego przepisu uchyla domniemanie jego zgodności z Konstytucją z chwilą ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny w toku postępowania”.

Zdaniem Sądu I Instancji, na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych za szczególnie istotny należy również uznać wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2020 roku sygn. akt III UZP 4/20, w którym przyjęto: „W sprawach niewykonywania wyroku Trybunału Konstytucyjnego działającego jako sąd ustanowiony zgodnie z ustawą, niezależny i niezawisły, podstawę prawną wzruszenia przez organ rentowy - tylko i wyłącznie - na korzyść ubezpieczonego prawomocnej decyzji ustalającej wysokość świadczenia stanowi art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, gdy nie jest możliwe uchylenie decyzji organu rentowego z przyczyny określonej w art. 145a k.p.a. z powodu upływu terminu, o którym mowa w art. 146 k.p.a. Nową okolicznością istniejącą przed wydaniem wzruszanej decyzji organu rentowego jest nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzone późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w składzie zgodnym z przepisami prawa”.

W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd ten wyjaśnił, iż użyty w art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej zwrot „okoliczności” występuje w dwóch znaczeniach:

1) w znaczeniu okoliczności faktycznych oraz

2) w znaczeniu okoliczności sprawy, ustalonych następczo w kolejnym postępowaniu wyjaśniającym prowadzonym przez organ rentowy w sprawie.

Wobec tego nową okolicznością istniejącą przed wydaniem wzruszanej decyzji organu rentowego jest także nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzone późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w składzie zgodnym z przepisami prawa. Z kolei w wyroku z dnia 14 sierpnia 2024 roku sygn. III USKP 113/23 (uchylającym niekorzystny dla ubezpieczonego wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie) Sąd Najwyższy wprost wyraził pogląd o konieczności samodzielnego zbadania przez sąd powszechny czy art. 25 ust.1 b ustawy emerytalnej nie narusza standardów konstytucyjnych.

Tym samym zaprezentowaną linię orzeczniczą należy uznać za stabilną i w pełni aktualną, zwłaszcza na gruncie ubezpieczeń społecznych. Stanowi realną podstawę do uznania, że istnieją rozwiązania prawne, które pozwalają sądowi powszechnemu na zbadanie poprawności decyzji pod kątem przepisów materialnych, niezależnie od formalnych mankamentów w postaci opublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego, czy nawet w drodze samodzielnego dokonania tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności przepisu bez uprzedniego orzeczenia Trybunału.

Mając to na uwadze Sąd Okręgowy przyjął, że wnioskodawca może domagać się przeliczenia jego emerytury na podstawie art. 114 ust. 1 pkt. 1 ustawy emerytalnej z pominięciem zakwestionowanego przez Trybunał Konstytucyjny art. 25 ust. 1b tej ustawy.

Sąd wskazał, że zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, oraz zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175, z zastrzeżeniem art. 185.

Sąd orzekający uznał za zasadne przytoczenie treści art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Natomiast art. 67 ust. 1 Konstytucji przewiduje, że obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa. Warto przy tym wskazać, iż z art. 2 Konstytucji wyprowadzana jest zasada zaufania obywateli do państwa i tworzonego przez nie prawa, zasada ochrony praw nabytych i niedziałania prawa wstecz (B. Banaszak, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, art. 2, Warszawa 2012).

Wnioskodawczyni należy do kręgu osób wymienionych w sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku, sygn. akt SK 140/20, gdyż wniosek o wcześniejszą emeryturę złożyła 31 sierpnia 2011 r. Z kolei, prawo do emerytury z wieku powszechnego wnioskodawczyni nabyła od dnia 1 listopada 2024 roku. Składając zatem wniosek o wcześniejszą emeryturę nie mogła mieć wiedzy, że w przyszłości jego emerytura z powszechnego wieku emerytalnego zostanie pomniejszona, ponieważ przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, skutkujący obowiązkiem takiego pomniejszenia, wszedł w życie od dnia 1 stycznia 2013 roku, a jego treść została opublikowana w Dzienniku Ustaw w dniu 6 czerwca 2012 roku. Dopiero zatem od dnia 6 czerwca 2012 roku ubezpieczeni mogli uzyskać wiedzę, że jeśli złożą wniosek o wcześniejszą emeryturę i będzie ona im wypłacana, spowoduje to w przyszłości obniżenie ich emerytury z wieku powszechnego.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszym postępowaniu, taka regulacja narusza wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadę zaufania obywateli do państwa i tworzonego przez niego prawa. Wnioskodawca został pozbawiony przez ustawodawcę możliwości dokonania świadomego wyboru: czy złożyć wniosek i pobierać wcześniejszą emeryturę, czy też zrezygnować z niej i zachować prawo do niepomniejszonej emerytury z wieku powszechnego. Nie wiedział i nie mógł się spodziewać, że przepis obligujący do pomniejszenia jego świadczenia zostanie wprowadzony w 2013 roku. Spowodowało to także naruszenie prawa do uzyskania właściwego zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego, o jakim mowa w art. 67 ust. 1 Konstytucji RP.

Wprawdzie w orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego podkreśla się, że przed przejściem na emeryturę przysługującą z racji uzyskanego wieku ubezpieczony nie ma prawa do otrzymania świadczenia w określonej wysokości, bo do jego ustalenia jeszcze nie doszło (brak ekspektatywy maksymalnie ukształtowanej), to jednak istotą analizowanego problemu nie jest samo ustalenie wysokości świadczenia, ale zmiana mechanizmu jego ustalenia. Jak podkreślił Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 4 czerwca 2024 roku, sygn. akt SK 140/20, zmiana ta nastąpiła w trakcie pobierania jednego z enumeratywnie wymienionych świadczeń, co zgodnie z zakwestionowanym przepisem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej stanowi podstawę do obniżenia świadczenia. Zmiana ta nastąpiła w momencie, w którym ubezpieczony nie mógł już podjąć żadnych kroków zapobiegających wystąpieniu skutków, których nie mógł się spodziewać, korzystając z jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie. Sąd orzekający w niniejszym postępowaniu podzielił w tym zakresie w całości obszerną argumentację przedstawioną w uzasadnieniu nieopublikowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku, sygn. akt SK 140/20 i przyjmuje ją za własną, nie znajdując tym samym potrzeby jej powtarzania. Mając to na uwadze Sąd Okręgowy w Lublinie uznał, że wnioskodawczyni przysługuje możliwość przeliczenia emerytury z wieku powszechnego na podstawie art. 114 ust. 1 pkt. 1 ustawy emerytalnej bez zastosowania niekonstytucyjnego przepisu art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że w analizowanym stanie faktycznym i prawnym nie można przyjąć zasadności ponownego ustalenia wysokości świadczenia za okres 3 lat wstecz, gdyż nie można przyjąć, że przyznanie zaniżonego świadczenia było wynikiem błędu organu (art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy, art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy). Tym bardziej nie jest możliwe ustalenie ponownej wysokości emerytury skarżącego od okresu wcześniejszego, tj. od osiągnięcia przez niego powszechnego wieku powszechnego. Stoi to w sprzeczności z jednoznacznym brzmieniem art. 133 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej.

Mając to wszystko na uwadze, Sąd dokonał ponownego ustalenia wysokości emerytury skarżącej, z pominięciem niekonstytucyjnego artykułu 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, począwszy od dnia 1 grudnia 2024 roku tj. od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożyła wniosek o przeliczenie świadczenia wraz z wyrównaniem (pkt I wyroku). W konsekwencji wnioskodawczyni nie przysługuje wyrównanie za okres wcześniejszy i w tym zakresie odwołanie jako niezasadne podlegało oddaleniu (pkt II wyroku).

Z tych względów i na podstawie powołanych przepisów oraz na podstawie art. 477¹⁴ § 1 i 2 k.p.c. Sąd Okręgowy w Lublinie orzekł jak w wyroku.

Z wyrokiem tym nie zgodził się organ rentowy. Zaskarżył wyrok w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w pkt.I zarzucając:

- naruszenie przepisów art.188 pkt 1 w zw. z art.7 ustawy z dnia 2 czerwca 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przez ich niezastosowanie i poddanie kontroli zgodności art.25 ust.1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z ustawą zasadniczą, gdy wyłączną kompetencję orzekania o niekonstytucyjności oznaczonego przepisu ustawy ma Trybunał Konstytucyjny,

- naruszenie przepisów art. 190 ust. 1 i ust. 3 ustawy z 2.04.1997 r. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (dalej - Konstytucji), poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4.06.2024 r., SK 140/20, który nie został ogłoszony we właściwym akcie urzędowym - Dzienniku Ustaw, wywołuje skutki prawne i zaprezentowana w nim wykładnia TK jest wiążąca, w sytuacji, gdy w świetle powołanych przepisów Konstytucji, orzeczenia TK stają się ostateczne i uzyskają moc powszechnie obowiązującą dopiero z dniem ich wejścia w życie, którym jest dzień ich publikacji we właściwym publikatorze, tym samym ocena prawa dokonana przez TK w tym przypadku nie ma jak dotychczas waloru wiążącej wykładni przepisów,

-naruszenie przepisów art. 25 ust. lb ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przyznaniem odwołującej prawa do przeliczenia emerytury w wysokości bez zmniejszenia o sumę kwot pobranych wcześniej emerytur za okres od 1 listopada 2024 r., podczas gdy przepis art. 25 ust.1b ustawy emerytalnej znajdował zastosowanie w stosunku do wnioskodawcy w dacie nabywania przez nią uprawnień do emerytury w wieku powszechnym i w tym zakresie nie się nie zmieniło,

-naruszenie przepisów art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, gdyż zastosowanie tego przepisu w stanie faktycznym sprawy jest niezgodne z zakresem przedmiotowym tego przepisu i prowadzi do naruszenia spójności systemu prawnego,

- naruszenie art.233§1 k.p.c. poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego mające wpływ na wydanie orzeczenia.

Mając na uwadze powyższe zarzuty apelant wniósł o:

- zmianę zaskarżonego wyroku w pkt. I i oddalenie odwołania,

-zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje

Apelacja organu rentowego nie zasługuje na uwzględnienie.

Podniesiony w apelacji zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 190 ust.1 i ust.3 Konstytucji nie jest zasadny. Organ rentowy jako jego uzasadnienie prezentuje stanowisko, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stają się ostateczne i uzyskują moc powszechnie obowiązującą dopiero z dniem ich wejścia w życie, którym jest dzień ich publikacji we właściwym publikatorze.

Pogląd ten jest częściowo nietrafny.

Jak wskazuje się w doktrynie prawa konstytucyjnego, od chwili publicznego ogłoszenia wyroku TK, orzeczenie to nabiera waloru ostateczności i powszechnej mocy obowiązującej; następują ponadto inne skutki prawne przewidziane w przepisach prawa. Od tego momentu uczestnicy postępowania i wszystkie organy władzy publicznej są zobowiązani do uwzględnienia treści rozstrzygnięcia w zakresie i granicach własnych kompetencji. W stosunku zaś do obywateli moc powszechnie obowiązująca orzeczenia działa od dnia jego wejścia w życie, przy czym mogą oni powoływać się na nieogłoszone niezwłocznie orzeczenie TK w ewentualnym sporze z państwem. Wejście w życie orzeczenia w rozumieniu art. 190 ust. 3 zd. 1 Konstytucji RP jest zdarzeniem prawnym, które pozostaje irrelewantne dla bytu orzeczenia oraz jego mocy wiążącej dla uczestników postępowania w konkretnej sprawie (organu, który wydał zakwestionowany akt normatywny, Prokuratora Generalnego, RM i innych podmiotów, które zgłosiły udział w postępowaniu bądź których udział był obowiązkowy na podstawie TKU), innych sądów i organów państwa oraz samego TK. Podmioty te wiąże ono tak jak każde inne orzeczenie sądowe, czyli od dnia wydania, a precyzyjniej mówiąc - od dnia publicznego ogłoszenia w rozumieniu TKU. Organy te są zobowiązane, w duchu konstytucyjnej zasady współdziałania władz - w ramach i w granicach własnych kompetencji - uwzględniać treść orzeczenia TK, niezależnie od jego promulgacji.(Komentarz do art. 190 Konstytucji pod .red. M.Safjana i L.Boska,

W myśl a art. 190 ust.4 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Z brzmienia tego przepisu wynika, że ma on zastosowanie do wszystkich podmiotów i wszystkich sytuacji prawnych ukształtowanych pod rządami przepisu uznanego za niekonstytucyjny. Wznowienie postępowania i uchylenie decyzji w rozumieniu konstytucyjnym obejmuje nie tylko zarówno odpowiadające im nazwą instytucje przewidziane w przepisach KPC, KPK, KPA ale także wznowienia przewidziane procedurach administracyjnych( zob. Safjan, Bosek, komentarz do art. 190 Konstytucji, Legalis 2016).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem samego Trybunału Konstytucyjnego pojęcie „wznowienia postępowania”, o którym mowa w Konstytucji ma szersze znaczenie niż pojęcie „wznowienia” w sensie technicznym, przewidziane w odpowiednich procedurach regulowanych w ustawach i obejmuje wszelkie instrumenty proceduralne stojące do dyspozycji stron, organów i sądów, wykorzystanie których umożliwia przywrócenie stanu konstytucyjności orzeczeń” ( uzasadnienie wyroku TK z 6 marca 2019 P 20/16). W judykacie tym Trybunał jedocześnie stwierdził, że w celu zagwarantowania jednolitych zasad zawrotu świadczeń należnych uprawnionym ustawodawca powinien wprowadzić odpowiednie regulacje w tym zakresie, jednakże niewydanie takiej regulacji przez ustawodawcę nie zamyka drogi do wznowienia postępowania. Oznacza to również, że do czasu wydania takiej regulacji osoby uprawnione mogą występować z wnioskami o wznowienie postępowania.

Zgodnie z art. 114 ust.1pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS: W sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość.

Sąd Apelacyjny podtrzymuje swoje stanowisko, które zajął już w sprawie III AUa31/20, że pojęcie „nowych okoliczności" istniejących przed wydaniem decyzji organu rentowego, a mających wpływ na ustalenie wysokości emerytury wnioskodawczyni, o jakich stanowi art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, obejmuje okoliczności sprawy, a zatem zarówno okoliczności faktyczne, jak i prawne. W wyroku z dnia 26 lipca 2013 r., Sąd Najwyższy wyjaśnił znaczenie zawartego w art. 114 ostatnio powołanej ustawy zwrotu "ujawnienie okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji", stanowiącego przesłankę ponownego ustalenia prawa do świadczenia emerytalnego. Sąd Najwyższy podkreślił, że kontekst przepisu art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej nie stwarza podstaw do ograniczenia znaczenia występującego w nim zwrotu "okoliczności" wyłącznie do "okoliczności faktycznych". Dlatego nie można przypisywać pojęciu "okoliczności" wyłącznie wąskiego znaczenia. Pogląd ten Sąd Apelacyjny w całości podziela. Nową okolicznością w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej będzie zatem nie tylko okoliczność faktyczna, ale też prawna, a zatem ogół wymagań formalnych i materialnoprawnych związanych z ustaleniem prawa do świadczeń lub ich wysokości (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2004 r., II UK 228/03 – OSNP 2004, nr 19, poz. 341)

W świetle zatem art. 190 Konstytucji i art. 114 ust.1 ustawy emerytalnej nie ma wątpliwości, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający częściową niezgodność z Konstytucją określonego przepisu prawnego może być podstawą wzruszenia decyzji administracyjnej.

Sąd I instancji trafnie zatem ferując zaskarżone rozstrzygnięcie uwzględnił wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych realizując istotne zadania w sferze publicznej, którego prezes powoływany jest przez Prezesa Rady Ministrów musi być traktowany jako emanacja państwa i w sporze z obywatelem( emerytem) nie może zasłaniać się faktem nieopublikowania wyroku TK. Uwzględnienie stanowiska organu rentowego powodowałoby w istocie odjęcie obywatelom ochrony prawnej poprzez blokowanie korzystnych dla świadczeniobiorców, a obciążających budżet państwa skutków rozstrzygnięć Sądu Konstytucyjnego przez organy władzy wykonawczej. Stwierdzenie przez TK częściowej niekonstytucyjności przepisu art. 25 b ust.1b ustawy emerytalnej powoduje, iż przepis ten mimo jego dalszego funkcjonowania w systemie prawa nie może być podstawą orzeczenia Sądu rozstrzygającego sprawę świadczeniobiorcy w sporze z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych.

Sąd Okręgowy prawidłowo zatem uwzględnił w swym rozstrzygnięciu, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed dniem 6 czerwca 2012 roku, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Pominięcie w/w przepisu przy rozstrzyganiu wniosku Barbary #### prowadzi do ponownego ustalenia wysokości jego świadczenia bez pomniejszenia podstawy obliczenia emerytury o sumę kwot pobranych emerytur.

Z powyższych przyczyn Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach instancji odwoławczej zostało oparte na podstawie art. 98 § 1, 1¹, i 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c. oraz § 10 ust. 1 pkt 2 w związku z § 9 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.