Wyrok zmieniający zaskarżoną decyzję i ustalający kapitał początkowy pracownikowi PKS

Sygn. akt VIII U ##/23

U Z A S A D N I E N I E

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie decyzją z dnia # czerwca 2023 roku, znak: KPU – ####-2023, odmówił #### #### ustalenia kapitału początkowego, argumentując, że ubezpieczony nie udowodnił okresów składkowych wymienionych w art. 6 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przebytych przed dniem 1 stycznia 1999 roku, tj. przed dniem wejścia w życie tej ustawy. ZUS wyjaśnił, że nie uwzględnił okresu zatrudnienia wnioskodawcy w PKS Kraśnik od dnia 5 września 1974 roku, ponieważ legitymacja ubezpieczeniowa nie zawiera daty ustania zatrudnienia, a na podstawie kart wynagrodzeń brak jest możliwości ustalenia okresu zatrudnienia (decyzja k. 127 a.k.).

Odwołanie od powyższej decyzji złożył #### #### zaskarżając ją w całości i domagając się jej zmiany poprzez ustalenie wysokości kapitału początkowego. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
- art. 5 ust. 1 i art. 6 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. nieuwzględnienie wszystkich okresów składkowych i nieskładkowych, tj. okresu zatrudnienia od 5 września 1974 roku do 20 kwietnia 1986 roku, podczas, gdy okres ten wynika ze złożonych kart wynagrodzeń i wpisów w legitymacji ubezpieczeniowej;
- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że w okresie od 5 września 1974 roku do 20 kwietnia 1986 roku nie był zatrudniony, podczas, gdy co innego wynika ze złożonych dokumentów, w tym kart ambulatoryjnych oraz kart wynagrodzeń.

W uzasadnieniu ubezpieczony wskazał, że w okresie od 5 września 1974 roku do 20 kwietnia 1986 roku pracował w Państwowej Komunikacji Samochodowej w Kraśniku na stanowisku dyspozytora (odwołanie k. 4 – 18).

W odpowiedzi na odwołanie ZUS wniósł o jego oddalenie. Sprecyzował, że nie uwzględnił okresu zatrudnienia wnioskodawcy w PKS Kraśnik od dnia 5 września 1974 roku, ponieważ ze złożonych dokumentów nie wynika data końcowa zatrudniania i wymiar czasu pracy oraz czy w tym okresie wnioskodawca przebywał na urlopach bezpłatnych i wychowawczych (odpowiedź na odwołanie k. 20 – 21).

W toku dalszego postępowania strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska.

Sąd Okręgowy w Lublinie ustalił, co następuje :

#### #### urodził się dnia # grudnia 1954 roku. W dniu # maja 2023 roku ubezpieczony zwrócił się z wnioskiem do ZUS o ustalenie kapitału początkowego. W odpowiedzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzję (wniosek k. 1 – 2; decyzja k. 127 a.k.).

Ubezpieczony z dniem 5 września 1974 roku został zatrudniony w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Państwowej Komunikacji Samochodowej w Lublinie w Oddziale I w Kraśniku w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku referenta technicznego w Dziale technicznym. Referenci techniczny odpowiadali za stan techniczny urządzeń na stacji należącej do PKS – u. Z tego tytułu otrzymywali stałe wynagrodzenie, na które składała się wyłącznie płaca zasadnicza i które nieznacznie przekraczało wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę (zeznania #### #### k. 63 v – 64; zeznania wnioskodawcy k. 72 – 76).

W okresie od 23 kwietnia 1975 roku do 2 maja 1978 roku wnioskodawca odbywał zasadniczą służbę wojskową (odpis książeczki wojskowej k. 7 – 9 a.k.).

Po zakończeniu służby wojskowej ubezpieczony powrócił do pracy w PKS w Kraśniku, z tym, że został przyjęty na stanowisko starszego dyspozytora w Dziale dyspozycji taborem. W taborze zakładu znajdowały się wtedy samochody ciężarowe o ładowności od 5 do 20 ton. Do obowiązków wnioskodawcy należało wówczas wysyłanie kierowców w trasę i rozliczanie ich z odbytych kursów. Kierowcy byli wysyłani w trasę zwykle rano, najpóźniej do południa. Dyspozytor wydawał każdemu z kierowców dyspozycje oraz wypisywał kartę drogową i dokument najmu. Gdy po południu kierowcy zjeżdżali z trasy dyspozytor odbierał od każdego z nich kartę drogową i rozliczał z zadania, jakie kierowca miał wykonać. Nocą dyspozytorzy rozliczali kierowców z przebytych kilometrów, tonokilometrów i przewiezionych ton ładunku. Rozliczenie tego za dnia nie było możliwe, ponieważ kierowcy zwykle zjeżdżali do bazy jednocześnie, a rozliczenie jednego kierowcy zajmowało dyspozytorowi około 10 minut, więc nie można było tego wykonywać na bieżąco. W ciągu dnia dyspozytorzy odbierali także połącznia od kierowców oraz usługobiorców (zeznania #### #### k. 63 v – 64; zeznania #### #### k. 62 v – 63).

W PKS w Kraśniku było zatrudnionych łącznie 4 dyspozytorów oraz około 180 kierowców. Oprócz wnioskodawcy dyspozytorami byli w tym okresie m.in. #### #### i #### ####. Dyspozytorzy pracowali w pełnym wymiarze czasu pracy w systemie zmianowym. Początkowo jedna zmiana trwała 24 godziny, a po niej przysługiwało 2 dni wolnego. Potem każda zmiana trwała 8 godzin. Z tytułu wykonywanej pracy dyspozytorzy otrzymywali wynagrodzenie, na które składała się płaca zasadnicza oraz dodatki za wykorzystanie pustych przebiegów, za pracę w godzinach nocnych i premie kwartalne, które miały charakter uznaniowy. Ostatecznie jednak zarobki poszczególnych dyspozytorów różniły się od siebie tylko nieznacznie (zeznania #### #### k. 63 v – 64; zeznania #### #### k. 62 v – 63; zeznania wnioskodawcy k. 72 – 76).

Wnioskodawca pracował na stanowisku starszego dyspozytora w PKS w Kraśniku do dnia 20 kwietnia 1986 roku. W trakcie zatrudnienia nie korzystał z urlopów bezpłatnych czy wychowawczych (zeznania #### #### k. 62 v – 63; zeznania wnioskodawcy k. 72 – 76; karta płacy z 1986 roku k. 32).

Po zatrudnieniu w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie PKS w Kraśniku wnioskodawcy wydano legitymację ubezpieczeniową, w której wpisem opatrzonym pieczęcią zakładu pracy poświadczono początek zatrudniania w dniu 5 września 1974 roku na stanowisku pracownika umysłowego „stażysty”. W legitymacji tej pracodawca poświadczał także uprawnienia wnioskodawcy do świadczeń leczniczych w kolejnych okresach zatrudnienia. Wpisy dotyczące tych poświadczeń zostały sporządzone kolejno w dniach: 19 września 1974 roku, 24 stycznia 1979 roku, 7 lutego 1980 roku, 28 stycznia 1981 roku, 8 grudnia 1981 roku, 3 maja 1982 roku, 17 stycznia 1982 roku i 11 lipca 1983 roku. W przedmiotowej legitymacji pracodawca nie odnotował daty zakończenia zatrudnienia wnioskodawcy (odpis legitymacji ubezpieczeniowej k. 4 – 6 a.k.).

Z okresu zatrudnienia wnioskodawcy w PKS w Kraśniku zachowały się wyłącznie listy płac za lata 1980 – 1985 oraz karta wynagrodzeń z 1986 roku, w której jako ostatni miesiąc wypłacenia wynagrodzenia wskazano maj 1986 roku. Jednocześnie na karcie tej w rubryce dotyczącej czerwca 1986 roku zawarto informację o zwolnieniu wnioskodawcy. Nie zachowały się natomiast akta osobowe wnioskodawcy ze spornego okresu zatrudnienia oraz listy płac za lata 1974 – 1979 i za miesiąc maj 1985 roku (listy płac, karta wynagrodzeń za 1986 rok – k. 32; pismo Lubelskiego Urzędu Wojewódzkiego w Lublinie k. 31).

Ustaleń faktycznych w sprawie Sąd Okręgowy dokonał w oparciu o powołane dokumenty, zeznania świadków oraz wnioskodawcy.

Sąd Okręgowy w całości uwzględnił do ustaleń faktycznych zeznania świadków – współpracowników wnioskodawcy. #### #### był zatrudniony w PKS w Kraśniku w okresie od 1968 do 1992 roku, tj. do likwidacji zakładu pracy, przy czym przez cały okres zatrudnienia pracował w charakterze dyspozytora. Z kolei #### #### pracował w PKS w Kraśniku w latach 1974 – 1991, najpierw wspólnie z wnioskodawcą w Dziale technicznym, a od 1985 lub 1986 roku jako dyspozytor. Obaj świadkowie potwierdzili okres zatrudnienia wnioskodawcy, opisali czynności, które wówczas wykonywał najpierw na stanowisku referenta w Dziale technicznym, a potem starszego dyspozytora. Z ich zeznań wynika m.in., że w spornym okresie wnioskodawca pracował w pełnym wymiarze czasu pracy, za co przysługiwało mu wynagrodzenie przewyższające płacę minimalną. Jednocześnie świadkowie byli zgodni, że wnioskodawca w trakcie zatrudnienia nie korzystał z urlopów bezpłatnych. #### #### wyjaśnił, że dyspozytorzy nie korzystali z dłuższych nieobecności, bo było ich tylko czterech na 180 kierowców. W tej sytuacji nie ma wątpliwości, że świadek zapamiętałby dłuższą nieobecność któregoś z dyspozytorów, zwłaszcza, że pracowali na zmiany.

Zeznania w/w świadków przekonują mając na uwadze, że PKS w Kraśniku był niewielkim zakładem pracy, a wszystkie zatrudnione w niej osoby pracowały w jednym miejscu i codziennie spotykały się w pracy, nawet jeżeli pracowały w różnych działach. Sąd miał na uwadze także i to, że zeznania świadków były logiczne, rzeczowe, szczegółowe oraz wzajemnie się uzupełniały. Ponadto świadkowie jako osoby obce dla stron nie są zainteresowani wynikiem sporu.

Sąd Okręgowy dał wiarę w całości także zeznaniom wnioskodawcy, ponieważ były rzeczowe i zostały potwierdzone w zeznaniach świadków oraz były spójne z treścią zgromadzonych dokumentów.

Dokumenty dające podstawę dla poczynienia ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie Sąd uznał za autentyczne i wiarygodne. Ich treść i forma nie budziły zastrzeżeń i wątpliwości uczestników postępowania, nie ujawniły się też takie okoliczności, które należałoby brać pod uwagę z urzędu, a które podważałyby wiarygodność tej kategorii dowodów i godziły w ich moc dowodową od strony materialnej czy formalnej. Dokumenty urzędowe stanowiły dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone (art. 244 k.p.c.), a dokumenty prywatne, że osoba która je podpisała złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie (art. 245 k.p.c.).

Sąd Okręgowy w Lublinie zważył, co następuje.

Przechodząc do oceny prawnej ustalonego jak wyżej stanu faktycznego wskazać należy, że zgodnie z art. 173 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie Dz.U. z 2023 r. poz. 1251 tekst jednolity ze zmianami – dalej jako ustawa emerytalna) dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 roku, którzy przed dniem wejścia w życie ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek ustala się kapitał początkowy. W myśl art. 174 ust. 1 ustawy, kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2-12. Zgodnie z ust. 2, przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy: okresy składkowe, o których mowa w art. 6 oraz okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5, a także okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1-4 i 6-12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2. Podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18.

W rozpatrywanej sprawie wnioskodawca domagał się uwzględniania do wartości kapitału początkowego okresu jego zatrudnienia od 5 września 1974 roku do 20 kwietnia 1986 roku w Państwowej Komunikacji Samochodowej w Kraśniku. Organ rentowy odmówił uwzględnienia powyższego okresu zatrudnienia jako okresu składkowego oceniając jako niewystarczające złożone przez ubezpieczonego dowody tego zatrudnienia, zwłaszcza, że z dokumentów tych nie wynikała data ustania zatrudnienia, wymiar czasu pracy, a także nie można było ustalić czy w trakcie zatrudnienia wnioskodawca korzystał z urlopów bezpłatnych lub wychowawczych.

Należy mieć na uwadze, że w postępowaniu sądowym nie znajdują zastosowania ograniczenia w zakresie dopuszczalnych źródeł dowodowych, ustanowione na potrzeby postępowania przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, a wynikających z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 roku w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno–rentowe (Dz. U. z 2011 roku, Nr 237, poz. 1412). Zasadniczym celem postępowania sądowego jest rozstrzygnięcie sprawy po dostatecznym, wszechstronnym wyjaśnieniu jej okoliczności spornych. Ułatwia to art. 473 k.p.c., który wprost stanowi, iż w postępowaniu przed sądem w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu ze świadków i przesłuchania stron. Powyższe oznacza, że każdy fakt może być dowodzony wszelkimi środkami, które Sąd uzna za pożądane, a ich dopuszczenie za celowe (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1984 roku, sygn. akt III UZP 6/84, LEX nr 14625; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1984 roku, sygn. akt III UZP 48/84, LEX nr 14630, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 1997 roku, sygn. akt II UKN 186/97, OSNP 1998/11/342; wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 29 stycznia 2013 roku, sygn. akt III AUa 808/12, LEX nr 1313299). Z przedstawionym poglądem i wynikającymi z niego wnioskami Sąd Okręgowy w pełni się zgadza.

Przeprowadzone postępowanie, w którym Sąd Okręgowy oparł się na zgromadzonych dokumentach oraz zeznaniach świadków i wnioskodawcy, pozwoliło ustalić, że w spornym okresie od 5 września 1974 roku do 20 kwietnia 1986 roku #### #### pracował w Państwowej Komunikacji Samochodowej w Kraśnik w pełnym wymiarze czasu pracy. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy Sąd nie miał wątpliwości, że stosunek zatrudnienia wnioskodawcy ustał w dniu 20 kwietnia 1986 roku. Okoliczność ta wynika m.in. ze złożonej karty wynagrodzenia za 1986 roku, w której wyraźnie wskazano, że począwszy od czerwca 1986 roku wnioskodawca nie miał wypłacanego wynagrodzenia. Mając zaś na uwadze, że wynagrodzenie pracowników PKS w Kraśniku było wypłacane z dołu, nie ma wątpliwości, że w maju 1986 roku wnioskodawca już nie pracował w zakładzie pracy.

Z uwagi na powyższe Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że sporny okres zatrudnienia od 5 września 1974 roku do 20 kwietnia 1986 roku należy uwzględnić w całości przy ustalaniu wartości kapitału początkowego wnioskodawcy jako okres składkowy. W następstwie na podstawie art. 477¹⁴ § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy zmienił w wyroku zaskarżoną decyzję z dnia 22 czerwca 2023 roku w ten sposób, że ustalił #### #### kapitał początkowy przy uwzględnieniu spornego okresu zatrudnienia.