Zmiana zaskarżonych decyzji ZUS i ustalenie wysokości emerytury z pominięciem artykułu 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS

Sygn. akt VIII U ##/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 13 stycznia 2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie przyznał Henrykowi #### emeryturę od dnia 1 listopada 2024 roku, to jest od pierwszego dnia miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o świadczenie. Jej wysokość ustalił na kwotę 6.196,12 złotych brutto miesięcznie (decyzja – k. 9-11 t. IV akt ZUS).

Odwołanie od powyższej decyzji złożył w dniu 21 stycznia 2025 roku wnioskodawca Henryk #### reprezentowany przez radcę prawnego. Wniósł o jej zmianę poprzez przyznanie mu prawa do przeliczenia emerytury w powszechnym wieku emerytalnym bez pomniejszania o sumę kwot pobranych wcześniej emerytur, to jest z pominięciem przez organ rentowy art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 7 grudnia 2024 roku. Nadto wniósł o wyrównanie emerytury powszechnej od chwili jej przyznania, to jest od dnia 1 listopada 2024 roku. Z uzasadnienia odwołania wynika, że w ocenie ubezpieczonego doszło do nieprawidłowego ustalenia wysokości emerytury powszechnej z uwagi na bezzasadne pomniejszenie podstawy emerytury o kwotę wcześniej pobranej, tak zwanej emerytury wcześniejszej. Podniósł, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 4 czerwca 2024 roku w sprawie o sygn. akt SK 140/20, orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 roku, poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 roku, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji (odwołanie – k. 4-6 a.s.). Powyższe odwołanie zarejestrowano pod sygn. akt VIII u ##/25.

W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jego oddalenie. Wskazał, że obliczenia emerytury dokonano przy potrąceniu kwoty wcześniej pobranych emerytur, gdyż tak stanowią przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (odpowiedź na odwołanie - k. 15-16 a.s.).

Jednocześnie organ rentowy potraktował odwołanie wnioskodawcy z dnia 21 stycznia 2025 roku jako wniosek o  obliczenie wysokości emerytury z pominięciem art. 25 ust 1 b ustawy emerytalnej (vide odpowiedź na odwołanie k. 16v.) i w wyniku tego decyzją z dnia 4 lutego 2025 roku w Lublinie odmówił Henrykowi #### wznowienia postępowania w sprawie wysokości emerytury. Podniósł, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, zatem brak jest podstaw do wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia 13 stycznia 2025 roku (decyzja – k. 21 t. IV akt ZUS).

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł pełnomocnik wnioskodawcy. Wniósł o jej zmianę poprzez przyznanie mu prawa do przeliczenia emerytury w powszechnym wieku emerytalnym bez pomniejszania o sumę kwot pobranych wcześniej emerytur, to jest z pominięciem przez organ rentowy art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 7 grudnia 2024 roku. Nadto wniósł o wyrównanie emerytury powszechnej od chwili jej przyznania, to jest od dnia 1 listopada 2024 roku. W uzasadnieniu podniósł analogiczne argumenty, jak w przypadku odwołania od decyzji z dnia 13 stycznia 2025 roku (odwołanie – k. 33-35 a.s.). Odwołanie zarejestrowano pod sygn. akt VIII u ##/25.

W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jego oddalenie. Podtrzymał argumentację o braku opublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku w Dzienniku Ustaw (odpowiedź na odwołanie - k. 43-44 a.s.).

Postanowieniem z dnia 31 marca 2025 roku Sąd zarządził połączenie sprawy sygn. akt VIII u ##/25 ze sprawą sygn. akt VIII u ##/25, celem łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia (postanowienie – k. 48 a.s.).

Sąd Okręgowy w Lublinie ustalił, o następuje:

Henryk #### urodził się w dniu # maja 1951 roku.

W dniu 14 kwietnia 2011 roku złożył wniosek o ustalenie prawa do wcześniejszej emerytury, dołączając dokumenty potwierdzające pracę w warunkach szczególnych (wniosek - k. 1-5 t. III akt ZUS).

Decyzją z dnia 9 czerwca 2011 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie przyznał Henrykowi #### prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym na podstawie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Świadczenie przyznano od dnia # maja 2011 roku, to jest od dnia osiągnięcia obniżonego wieku emerytalnego (decyzja - k. 22-23 t. III akt ZUS)

Powyższe świadczenie było wypłacane wnioskodawcy do chwili przyznania emerytury z powszechnego wieku emerytalnego (okoliczność bezsporna).

Henryk #### ukończył 65 lat życia w dniu # maja 2016 roku (bezsporne) a powszechny wiek emerytalny osiągnął # lipca 2017 roku z uwagi na obowiązujący wówczas wydłużony wiek emerytalny - w przypadku wnioskodawcy 66 lat i 2 miesięcy (okoliczność bezsporna).

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 4 czerwca 2024 roku w sprawie o sygn. akt SK 140/20, orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 roku, poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 roku, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. Powyższy wyrok nie został ogłoszony (opublikowany) w dzienniku urzędowym (okoliczność bezsporna, treść wyroku zawarta na stronie internetowej Trybunału Konstytucyjnego: trybunal.gov.pl).

Wniosek o emeryturę z wieku powszechnego Henryk #### złożył dopiero w dniu 18 listopada 2024 roku (wniosek – k. 1-3 t. IV akt ZUS), a zatem już po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 4 czerwca 2024 roku.

Zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją z 13 stycznia 2025 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury w wieku powszechnym i ustalił jej wysokość na podstawie art. 26 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych na kwotę 6.196,12 złotych brutto. Wysokość emerytury ustalono w ten sposób, że podstawę obliczenia emerytury - stanowiącą sumę kwoty 2.340,85 złotych (kwota zewidencjonowanych i zwaloryzowanych składek na koncie) i 1.333.621,65 złotych (kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego) podzielono przez 149,20 miesięcy (obowiązujący w dacie ustalania emerytury wskaźnik średniego dalszego trwania życia). Nadto organ rentowy dokonał pomniejszenia emerytury powszechnej o kwotę 411.502,06 złotych to jest o sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych, stosując art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto wnioskodawcę poinformowano, że wysokość emerytury może ulec zmianie po przedłożeniu dokumentów żądanych pismem z dnia 26 listopada 2024 roku (decyzja – k. 9-11 t. IV akt ZUS).

W dniu 21 stycznia 2025 roku (data stempla pocztowego) wnioskodawca złożył zaświadczenie RRP-7 z dnia 9 stycznia 2025 roku oraz zaświadczenie z PZL Świdnik z dnia 9 stycznia 2025 roku (k. 12-15 i 16 t. IV akt ZUS) i na tej podstawie organ rentowy decyzją z dnia 28 stycznia 2025 roku dokonał ponownego ustalenia wartości kapitału początkowego (decyzja z dnia 28 stycznia 2025 roku – nienumerowane karty t. i akt ZUS), a decyzją z dnia 30 stycznia 2025 roku ponownego ustalenia emerytury (decyzja – k. 17-19 t. IV akt ZUS).

W dniu 23 stycznia 2025 roku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Lublinie wpłynęło odwołanie Henryka #### od decyzji z dnia 13 stycznia 2025 roku (k. 4-6 a.s.). Z uwagi na zawarcie w nim wniosku o zmianę decyzji poprzez przyznanie prawa do przeliczenia emerytury w powszechnym wieku emerytalnym bez pomniejszania o sumę kwot pobranych wcześniej emerytur, to jest z pominięciem przez organ rentowy art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a zatem ustalenie wysokości emerytury zgodnie z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku w sprawie o sygn. akt SK 140/20, organ rentowy wskazane odwołanie potraktował jednocześnie jako wniosek o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją z dnia 13 stycznia 2025 roku.

W konsekwencji drugą z zaskarżonych w niniejszym postępowaniu decyzji z dnia 24 lutego 2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie odmówił Henrykowi #### wznowienia postępowania w sprawie wysokości emerytury (decyzja – k. 21 t. IV akt ZUS).

Stan faktyczny nie był sporny pomiędzy stronami i został ustalony na podstawie niekwestionowanych przez strony dokumentów znajdujących się w aktach organu rentowego i aktach sprawy.

Sąd Okręgowy w Lublinie zważył, co następuje:

Odwołania Henryka #### zasługują co do zasady na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż w niniejszej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie wydał dwie decyzje, zaskarżone w toku postępowania przez wnioskodawcę. Pierwszą z dnia 13 stycznia 2025 roku, przyznającą emeryturę i ustalającą jej wysokość z pomniejszeniem o kwoty pobranych wcześniejszych emerytur na podstawie art. 25ust. 1 b ustawy emerytalnej oraz drugą z dnia 24 lutego 2025 roku, odmawiającą wznowienia postępowania w oparciu o nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku sygn. akt SK 140/20. Co istotne, Henryk #### nie występował nigdy z wnioskiem o wznowienie postępowania przed organem rentowym lecz w odwołaniu od decyzji z dnia 13 stycznia 2025 roku zawarł wniosek o przyznanie prawa do przeliczenia emerytury w powszechnym wieku emerytalnym bez pomniejszania o sumę kwot pobranych wcześniej emerytur, to jest z pominięciem przez organ rentowy art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.

Powyższe ma o tyle istotne znaczenie, iż w ocenie Sądu Okręgowego, organ rentowy powinien wniosek ten rozpoznać na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej jako wniosek o przeliczenie świadczenia a nie jako wniosek o wznowienie postępowania na podstawie art. 145a kodeksu postępowania administracyjnego. Tym samym zaskarżoną decyzję z dnia 24 lutego 2025 roku należy potraktować jako jednocześnie odmawiającą wznowienia postępowania administracyjnego (zgodnie z jej literalną treścią) oraz odmawiającą przeliczenia świadczenia (jako wydaną w wyniku wniosku Henryka #### o przeliczenie świadczenia). Ubocznie tylko należy wskazać, iż faktem znanym Sądowi z urzędu z innych podobnych postępowań toczących się przed tutejszym Sądem jest, że organy rentowe bardzo swobodnie traktowały wnioski świadczeniobiorców oparte o wyrok TK z dnia 4 czerwca 2024 roku SK 140/230. w wyniku wniosków o przeliczenie świadczenia w niektórych przypadkach właściwe oddziały ZUS wydawały decyzje odmawiające wznowienia postępowania (jak w sprawie niniejszej) a w innych przypadkach o odmowie przeliczenia świadczenia. Zdarzało się też odwrotnie- w przypadku złożenia wniosku o wznowienie postępowania organy rentowe ograniczały się do wydania decyzji odmawiającej przeliczenia świadczenia. Powyższe nakazuje traktować rozstrzygnięcia organu w wymienionych sprawach w kontekście celu do jakiego zmierzali ubezpieczeni. Niezależnie jak wniosek został sformułowany, celem jego niewątpliwie było przeliczenie wysokości emerytury bez pomniejszania o kwoty pobranych wcześniejszych emerytur.

Tak jak już wskazano, w niniejszej sprawie wniosek skarżącego był jasny: o przyznanie prawa do przeliczenia emerytury w powszechnym wieku emerytalnym bez pomniejszania o sumę kwot pobranych wcześniej emerytur (vide pkt. 1 odwołania od decyzji z dnia 13 stycznia 2025 roku k.4 a.s.).

Wobec powyższego wniosek ten należało rozpoznać w oparciu o przepis art. 114 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1631) a nie na podstawie art. 145a kodeksu postępowania administracyjnego ponieważ Sąd nie jest związany podstawą prawną decyzji wydanej przez ZUS lecz jedynie wnioskiem strony i to wniosek ten przede wszystkim rozstrzyga o zakresie żądania procedowanego przez organ rentowy a następnie Sąd.

Nadto nawet gdyby przyjąć, że organ rentowy w zaskarżonej decyzji w istocie nie rozstrzygnął w ogóle żądania wnioskodawcy w zakresie przeliczenia wysokości emerytury, należy zastosować art. 477⁹§4 k.p.c. w myśl którego, jeżeli organ nie wydał decyzji w terminie dwóch miesięcy od dnia zgłoszenia roszczenia w sposób przepisany, odwołanie można wnieść w każdym czasie po upływie terminu. w tym przypadku art. 477¹⁴§3 k.p.c. pozwala Sądowi, w razie uwzględnienia odwołania, orzec co do istoty sprawy.

Odnosząc się do treści zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji z dnia 24 lutego 2025 roku należy wskazać, iż zgodnie z treścią art. 145a §1 k.p.a. można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Jak wynika z zapisu §2 tego artykułu skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Termin wejścia w życie wyroku TK wynika zaś z art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji, z których wynika, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego (ustęp 3) przy czym chodzi o ogłoszenie w dzienniku urzędowym (ustęp 2).

Podzielić zatem można stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Lublinie, wyrażone w odpowiedzi na odwołania, iż organ rentowy nie miał podstawy do wznowienia postępowań na podstawie art. 145a k.p.a. w przypadku wydania przez Trybunał Konstytucyjny orzeczenia, które nie zostało opublikowane w dzienniku ustaw, gdyż „nie weszło w życie” w sposób przewidziany w ustawie.

Z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej, gdyż wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku sygn. SK140/20 nie został opublikowany w dzienniku urzędowym (w tym wypadku w dzienniku ustaw) a zatem nie może on obligować Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wznawiana postępowań na podstawie art. 145a k.p.a.

Brak możliwości wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie przepisu art. 145a k.p.a nie stoi jednak na przeszkodzie aby dokonać zmiany lub uchylenia prawomocnej decyzji organu rentowego na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej i tak też powinien być rozstrzygnięty wniosek skarżącego o przyznanie prawa do przeliczenia emerytury bez zastosowania art. 25ust. 1 b ustawy emerytalnej.

W doktrynie ubezpieczeń społecznych i orzecznictwie wskazuje się, że przepis art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie stanowi wprawdzie sensu stricto wznowienia postępowania, lecz ”swoiste wznowienie postępowania” lub „quasi wznowienie postępowania” (zob. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2003 r., III UZP 5/03, OSNP 2003 Nr 18, poz. 442).

Za ugruntowany już w orzecznictwie sądowym należy również uznać pogląd, iż nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niekonstytucyjność przepisu ustawy obala domniemanie konstytucyjności zakwestionowanej normy prawnej, co zobowiązuje każdy organ państwowy i sąd do dokonania samodzielnej oceny zgodności tego przepisu z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Szczególny obowiązek w tym zakresie ciąży na sądach powszechnych, które nie mogą oddalić powództwa czy odwołania strony, powołując się na brak istnienia orzeczenia TK. Przeciwnie, sądy są w takiej sytuacji zobligowane do dokonania samodzielnej i autonomicznej kontroli zgodności z Konstytucją zakwestionowanej normy prawnej w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności.

Warto w tym zakresie odwołać się do uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2016 roku w której stwierdzono: „Zgodnie z art. 190 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego podlegają niezwłocznemu opublikowaniu. Nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzający niezgodność z Konstytucją określonego przepisu uchyla domniemanie jego zgodności z Konstytucją z chwilą ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny w toku postępowania”.

Na gruncie ubezpieczeń społecznych za szczególnie istotny należy uznać wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2020 roku sygn. akt III UZP 4/20, w którym przyjęto: „W sprawach niewykonywania wyroku Trybunału Konstytucyjnego działającego jako sąd ustanowiony zgodnie z ustawą, niezależny i niezawisły, podstawę prawną wzruszenia przez organ rentowy - tylko i wyłącznie - na korzyść ubezpieczonego prawomocnej decyzji ustalającej wysokość świadczenia stanowi art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, gdy nie jest możliwe uchylenie decyzji organu rentowego z przyczyny określonej w art. 145a k.p.a. z powodu upływu terminu, o którym mowa w art. 146 k.p.a. Nową okolicznością istniejącą przed wydaniem wzruszanej decyzji organu rentowego jest nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzone późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w składzie zgodnym z przepisami prawa”.

W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd ten wyjaśnił, iż użyty w art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej zwrot "okoliczności" występuje w dwóch znaczeniach:
1) w znaczeniu okoliczności faktycznych oraz
2) w znaczeniu okoliczności sprawy, ustalonych następczo w kolejnym postępowaniu wyjaśniającym prowadzonym przez organ rentowy w sprawie. Wobec tego nową okolicznością istniejącą przed wydaniem wzruszanej decyzji organu rentowego jest także nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzone późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w składzie zgodnym z przepisami prawa.

Z kolei w  wyroku z dnia 14 sierpnia 2024 roku sygn. III USKP 113/23 (uchylającym niekorzystny dla ubezpieczonego wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie) Sąd Najwyższy wprost wyraził pogląd o konieczności samodzielnego zbadania przez sąd powszechny czy art. 25 ust.1 b ustawy emerytalnej nie narusza standardów konstytucyjnych.

Tym samym zaprezentowaną linię orzeczniczą należy uznać za stabilną i  aktualną a odmienne poglądy (por. przykładowo postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych z dnia 27 czerwca 2024 r. i NWW 99/24) za odosobnione i nieprzekonujące w świetle brzmienia art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji R.P.

Powyższe oznacza, iż wnioskodawczyni słusznie oparła żądanie przeliczenia jej emerytury w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku sygn. akt SK 140/20 o art. 114 ust 1 ustawy emerytalnej, zaś podstawę tego przeliczenia stanowi (co wykazano już wyżej) pkt 1 tego ustępu.

Art. 114 ust 1 przewiduje że, w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli:
1) po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość;
2) decyzja została wydana w wyniku przestępstwa;
3) dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;
4) decyzja została wydana na skutek świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego przez osobę pobierającą świadczenie;
5) decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone, zmienione albo stwierdzono jego nieważność;
6) przyznanie świadczeń lub nieprawidłowe obliczenie ich wysokości nastąpiło na skutek błędu organu rentowego.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie nie można przyjąć, że wydanie decyzji z dnia 13 stycznia 2025 roku nastąpiło na skutek błędu organu. Jakkolwiek w orzecznictwie sądowym szeroko traktuje się pojęcie błędu organu, zaliczając do niego niewłaściwą wykładnię przepisów prawa (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2023 r. i USKP 59/23 oraz z dnia 7 czerwca 2022 r. II USKP 41/22) to nie można traktować za błąd organu wydania decyzji w oparciu o przepis, który obowiązywał w dacie wydania decyzji a strona nie wnosiła we wniosku o emeryturę o stwierdzenie jego niekonstytucyjności z uwagi na wyrok TK z 4 czerwca 2024 roku SK 140/20. Wniosek taki został złożony dopiero w odwołaniu z dnia 23 stycznia 2025 roku (k. 4 a.s.).

Powyższe oznacza, że organ nie ponosi odpowiedzialności za wydanie nieprawidłowej decyzji a ubezpieczonemu nie przysługuje wyrównanie za okres wsteczny, o czym będzie jeszcze mowa. Warto w tym zakresie odwołać się do uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 27 marca 2020 roku sygn. sygn. akt III AUa 66/20, w którym Sąd ten, wyraził pogląd, iż podstawę prawną przeliczenia emerytury ubezpieczonej urodzonej w 1953 roku po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 roku sygn. akt P 20/16 stanowił art. 114 ust.1 pkt 1 ustawy emerytalnej, w konsekwencji nie zachodziły przesłanki do zastosowania art.114 ust. 1 pkt. 6 tej ustawy i przyjęcia błędu organu przy wydaniu decyzji.

Mając to wszystko na uwadze Sąd Okręgowy przyjął, że wnioskodawca może domagać się przeliczenia jej emerytury na podstawie art. 114 ust. 1 pkt. 1 ustawy emerytalnej z pominięciem zakwestionowanego przez TK art. 25 ust. 1b tej ustawy. Oceniając merytorycznie zasadność jej odwołania, w pierwszej kolejności należało odpowiedzieć na pytanie czy wnioskodawca należy do kręgu osób wymienionych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku sygn. akt SK 140/20 zaś w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie, czy istotnie zakwestionowany przez TK przepis art. 25 ust.1 b ustawy emerytalnej należy ocenić jako naruszający zasady i standardy tworzenia i stosowania prawa wynikające z Konstytucji R.P. oraz naruszający, zagwarantowane Konstytucją prawo do zabezpieczenia społecznego tej grupy ubezpieczonych.

Przypomnieć należy, iż w analizowanym wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 roku, poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 roku, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji.

Zakwestionowany przepis art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej przewiduje, że jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę częściową lub emeryturę na podstawie przepisów art. 46, 50, 50a, 50e lub 184, a także art. 88 lub art. 88a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Z kolei art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stwierdza, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Natomiast art. 67 ust. 1 Konstytucji przewiduje, że obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa. Warto przy tym wskazać, iż z art. 2 Konstytucji wyprowadzana jest zasada zaufania obywateli do państwa i tworzonego przez nie prawa, zasada ochrony praw nabytych i niedziałania prawa wstecz (zob. Komentarz do rozdziału i Konstytucji RP 2012, wyd. 2 pod red. prof. dr hab. Bogusława Banaszaka).

Na wstępie należy wskazać, że wnioskodawca należy do kręgu osób wymienionych w sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku sygn. akt SK 140/20, gdyż wniosek o wcześniejszą emeryturę (na podstawie art. 186 ustawy emerytalnej) złożył w dniu 14 kwietnia 2011 roku i emeryturę taką organ rentowy przyznał mu od dnia # maja 2011 roku. Z kolei emeryturę z wieku powszechnego nabył od dnia 1 listopada 2024 r. i tę emeryturę pomniejszono na podstawie art. 25 ust. 1 b o kwoty pobranych wcześniejszych emerytur.

Składając zatem wniosek o wcześniejszą emeryturę wnioskodawca nie mógł mieć wiedzy, że w przyszłości jego emerytura z powszechnego wieku emerytalnego zostanie pomniejszona o pobrane kwoty wcześniejszych emerytur, bo przepis art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej, dający prawo takiego pomniejszenia wszedł w życie od 1 stycznia 2013 roku, a  jego treść została opublikowana w dzienniku ustaw z dnia 6 czerwca 2012 roku. Dopiero zatem od dnia 6 czerwca 2012 roku ubezpieczeni mogli uzyskać wiedzę, że jeśli złożą wniosek o wcześniejszą emeryturę i będzie ona im wypłacana, spowoduje to w przyszłości obniżenie ich emerytury z wieku powszechnego.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszym postępowaniu taka regulacja narusza wynikającą z art. 2 Konstytucji R.P. zasadę zaufania obywateli do państwa i tworzonego przez niego prawa. Wnioskodawca został pozbawiony przez ustawodawcę możliwości dokonania świadomego wyboru - czy złożyć wniosek i pobierać wcześniejszą emeryturę czy też zrezygnować z niej i zachować prawo do niepomniejszonej emerytury z wieku powszechnego. Nie wiedział i nie mógł się spodziewać, że przepis pozwalający na takie pomniejszenie zostanie wprowadzony w 2013 roku. Ubezpieczony, nie mógł także uniknąć, tej „pułapki” stworzonej przez ustawodawcę gdyż 65 lat ukończył dopiero w dniu # maja 2016 roku a prawo do emerytury z wieku powszechnego nabył # lipca 2017 roku z uwagi na obowiązujący wówczas wydłużony wiek emerytalny - w przypadku wnioskodawcy 66 lat i 2 miesięcy. Nie mógł zatem złożyć wniosku o emeryturę z wieku powszechnego do 31 grudnia 2012 roku i  uniknąć tym samym pomniejszenia świadczenia na podstawie obowiązującego od 1 stycznia 2013 roku art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej.

Sytuacja w której znalazł się Henryk #### skutkowała także naruszeniem prawa do uzyskania właściwego zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego, o jakim mowa w art. 67 ust. 1 Konstytucji R.P.

Wprawdzie w orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego podkreśla się, że przed przejściem na emeryturę przysługującą z racji uzyskanego wieku, ubezpieczony nie ma prawa do otrzymania świadczenia w określonej wysokości, bo do jego ustalenia jeszcze nie doszło (brak ekspektatywy maksymalnie ukształtowanej), to jednak istotą analizowanego problemu nie jest samo ustalenie wysokości świadczenia, ale zmiana mechanizmu jego ustalenia.

Jak podkreślił Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 4 czerwca 2024 roku sygn. akt SK 140/20, zmiana ta nastąpiła w trakcie pobierania jednego z enumeratywnie wymienionych świadczeń, co zgodnie z zakwestionowanym przepisem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej stanowi podstawę do obniżenia świadczenia. Zmiana ta nastąpiła w momencie, w którym ubezpieczony nie mógł już podjąć żadnych kroków zapobiegających wystąpieniu skutków, których nie mógł się spodziewać, korzystając z jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie.

Sąd orzekający w niniejszym postępowaniu podziela w tym zakresie w całości obszerną argumentację przedstawioną w nieopublikowanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku sygn. akt SK 140/20, nie znajdując potrzeby jej powtarzania.

Mając to na uwadze Sąd uznał, że wnioskodawcy przysługuje prawo do przeliczenia emerytury z wieku powszechnego na podstawie art. 114 ust. 1 pkt. 1 ustawy emerytalnej bez zastosowania niekonstytucyjnego przepisu art. 25 ust. 1 b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Jak wynika bowiem ze stanowiska organu rentowego (pismo k. 28 a.s.) emerytura skarżącego obliczona na dzień jej przyznania tj. 1 listopada 2024 roku, bez pomniejszania o kwoty wcześniejszych emerytur, jest korzystniejsza od emerytury pobieranej.

Odnośnie daty od jakiej Sąd ustalił prawo do niepomniejszonej emerytury należy wskazać, iż zmiana decyzji na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej może nastąpić tylko w terminach wynikających z art. 133 ust. 1 i 2 ustawy.

Art. 133 ust. 1 ustawy emerytalnej stanowi:
w razie ponownego ustalenia przez organ rentowy prawa do świadczeń lub ich wysokości, przyznane lub podwyższone świadczenia wypłaca się, poczynając od miesiąca, w którym powstało prawo do tych świadczeń lub do ich podwyższenia, jednak nie wcześniej niż:
1) od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję z urzędu, z zastrzeżeniem art. 107a ust. 3;
2) za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc, o którym mowa w pkt 1, jeżeli odmowa lub przyznanie niższych świadczeń były następstwem błędu organu rentowego lub odwoławczego.

Z kolei ustęp 2 tego przepisu przewiduje, że 2. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio również w razie ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości wskutek wznowienia postępowania przed organami odwoławczymi albo wskutek kasacji, z tym że za miesiąc zgłoszenia wniosku przyjmuje się miesiąc wniesienia wniosku o wznowienie postępowania lub o kasację.

Tak więc przepis ten wprowadza jako zasadę przeliczenie świadczenia od miesiąca w którym złożono wniosek o ponowne ustalenie jego wysokości lub tez wniosek o wznowienie postepowania.

Jaku już wskazano, Sąd orzekający w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że w analizowanym stanie faktycznym i prawnym nie można przyjąć aby do ponownego ustalenia wysokości świadczenia mogło dojść za okres 3 lat wstecz gdyż nie można przyjąć, że przyznanie zaniżonego świadczenia było wynikiem błędu organu (art. 114 ust. 1 pkt. 6 ustawy, art. 133 ust. 1 pkt. 2 ustawy).

Nie jest zatem możliwe ustalenie ponownej wysokości emerytury skarżącego zgodnie z wnioskiem jej pełnomocnika tj. od dnia przyznania emerytury z wieku powszechnego.

Warto ponownie odwołać się do orzecznictwa Sądu Apelacyjnego w Lublinie i cytowanego już wyroku tegoż Sądu z dnia 27 marca 2020 roku sygn. akt III AUa 66/20 w którym zaakceptował on stanowisko Sądu i instancji, ustalające wysokość emerytury skarżącej od miesiąca w którym ubezpieczona złożyła wniosek o jego przeliczenie po wyroku TK.

Irrelewantne dla niniejszej sprawy jest odnoszenie się do okresu za jaki organ rentowy może przeliczyć świadczenie w przypadku wznowienia postępowania na podstawie art. 145a kpa, gdyż z taką sytuacją nie mamy do czynienia w sprawie niniejszej. W niniejszym postępowaniu, co już wyjaśniono, nie ma podstaw do wznowienia postępowania na tej podstawie prawnej, z uwagi na nieopublikowanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku sygn. akt SK 140/20. Nie ma zatem potrzeby odnoszenia się do retroaktywnej mocy wyroków Trybunału Konstytucyjnego.

W związku z powyższym Sąd dokonał ponownego ustalenia wysokości emerytury skarżącego z pominięciem niekonstytucyjnego artykułu 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych począwszy od dnia 1 stycznia 2025 roku tj. od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożył wniosek o przeliczenie świadczenia wraz z wyrównaniem (pkt i wyroku). W konsekwencji wnioskodawcy nie przysługuje wyrównanie za okres od dnia przyznania mu emerytury z wieku powszechnego oraz odsetki i w tym zakresie odwołanie jako niezasadne podlegało oddaleniu (pkt. II wyroku). O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c., który wskazuje, iż w przypadku tylko częściowego uwzględnienia żądań stron Sąd może stosunkowo rozdzielić koszty procesu. Ponieważ Sąd częściowo tylko uwzględnił odwołania wnioskodawcy przyznał jego pełnomocnikowi stawkę 360 zł wynikającą z paragrafu 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych - tekst jednolity Dz. U. z 2023 roku poz. 1935 wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt III wyroku ).

Z tych względów i na podstawie powołanych przepisów oraz na podstawie art. 477¹⁴ § 1 i 2 k.p.c. Sąd orzekł jak w wyroku.