Rekompensata dla mechanika napraw pomp wtryskowych wyrok zmieniający decyzję ZUS

Sygn. akt VIII U ##/24

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28 czerwca 2024 roku, znak: EDUM/20/#### Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie przyznał Janowi #### emeryturę od dnia # czerwca 2024 roku, tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. Jednocześnie ZUS odmówił ubezpieczonemu prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach z uwagi na nieudowodnienie 15-letniego okresu wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Organ rentowy nie uznał za pracę w szczególnych warunkach okresów:
- od dnia 1 września 1977 roku do dnia 30 listopada 1991 roku udokumentowanego świadectwem wykonywania pracy w szczególnych warunkach wystawionym przez Spółdzielnię Transportową „Samopomoc Chłopska”, zgodnie z którym wnioskodawca stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę mechanika napraw pomp wtryskowych, gdyż w ww. świadectwie nie powołano odpowiednich przepisów resortowych;
- od dnia 2 grudnia 1991 roku do dnia 28 stycznia 2005 roku udokumentowanego świadectwem wykonywania pracy w szczególnych warunkach wystawionym przez Orlen Transport Lublin, zgodnie z którym wnioskodawca stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace polegające na bieżącej naprawie i konserwacji pojazdów samochodowych, na stanowisku mechanika pojazdów samochodowych. Jak wskazał ZUS, powyższy okres nie został uznany, gdyż wskazane stanowisko i charakter pracy nie odpowiadają powołanym przepisom resortowym, tj. Zarządzeniu Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 7 lipca 1987 roku (decyzja, k. 24-24 t. II akt ZUS).

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Jan ####. Z jego treści wynika, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją i wnosi o jej zmianę poprzez przyznanie prawa do rekompensaty. Podniósł, że w okresie od dnia 1 września 1977 roku do dnia 30 listopada 1991 roku oraz od dnia 2 grudnia 1991 roku do dnia 28 stycznia 2005 roku stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace na stanowiskach ujętych w wykazie A, dziale XIV poz. 14, tj. prace przy naprawie pomp wtryskowych, wtryskiwaczy i gaźników do silników spalinowych (odwołanie, k. 4).

W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie wniósł o jego oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (odpowiedź na odwołanie, k. 5-6).

W toku postępowania strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska. Ubezpieczony reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł nadto o zasądzenie od organu rentowego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych (pismo, k. 14-18, pismo procesowe, k. 65, stanowisko końcowe, k. 66).

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

Jan #### urodził się w dniu # czerwca 1959 roku.

Na mocy decyzji z dnia 26 listopada 2010 roku był uprawniony do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Świadczenie to było sukcesywnie przedłużane, ostatnio decyzją z dnia do dnia 27 stycznia 2021 roku na okres do dnia # czerwca 2024 roku, a zatem do dnia ukończenia wieku emerytalnego (decyzja, k. 97, k. 117 t. I akt ZUS, decyzja, k. 4, k. 11, k. 16 t. II akt ZUS).

W dniu # czerwca 2024 roku Jan #### złożył wniosek o przyznanie rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach (wniosek, k. 19 t. II akt ZUS).

W wyniku rozpoznania tego wniosku ZUS w dniu 28 czerwca 2024 roku wydał zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję (decyzja, k. 24 t. II akt ZUS).

Od dnia 1 września 1974 roku do dnia 30 listopada 1991 roku Jan #### zatrudniony był w Spółdzielni Transportowej „Samopomoc Chłopska” jako uczeń zawodu. Wówczas był uczniem Zasadniczej Szkoły Zawodowej Dokształcającej nr 1 w Lublinie, gdzie kształcił się w zawodzie mechanika. Naukę ukończył w dniu 20 czerwca 1977 roku. Po ukończeniu nauki od dnia 1 września 1977 roku wnioskodawca został zatrudniony w powyższym zakładzie pracy w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku mechanika napraw w Stacji Obsługi (umowa o naukę zawodu, k. 10 akt osobowych, k. 60 odpis, k. 23 akt osobowych, k. 60, umowa o pracę, k. 26 akt osobowych, k. 60).

W trakcie zatrudnienia od dnia 24 kwietnia 1979 roku do dnia 9 kwietnia 1981 roku wnioskodawca odbywał zasadniczą służbę wojskową. Do macierzystego zakładu pracy powrócił w dniu 25 kwietnia 1981 roku (świadectwo pracy, k. 86 akt osobowych, k. 60, karta obiegowa zmiany, k. 39 akt osobowych, k. 60, pismo, k. 42 akt osobowych, k. 60, książeczka wojskowa, k. 4 akt ZUS KPU).

W dniu 17 czerwca 1981 roku ubezpieczony ukończył kurs mechaników aparatury paliwowej silników wysokoprężnych. W dniu 14 maja 1982 roku wnioskodawca uzyskał tytuł mistrza w zawodzie ślusarza samochodowego silników, zaś od dnia 1 stycznia 1987 roku zakład pracy wypłacał ubezpieczonemu dodatek szkodliwy. Faktycznie bowiem ubezpieczony w całym okresie zatrudnienia wykonywał pracę mechanika napraw pomp wtryskowych.

Zakład zajmował się transportem obsługując GSy. Początkowo mechaników pomp wtryskowych było trzech, następnie zaś jeden odszedł z pracy. Praca odbywała się przez 8 godzin dziennie na jedną zmianę.

Wnioskodawca swoje czynności wykonywał w warsztacie, gdzie miał wydzielone samodzielne stanowisko wyposażone w stół pobierczy pomp wtryskowych i próbnik do wtryskiwaczy. Jego praca polegała na naprawie pomp wtryskowych i wtryskiwaczy w samochodach diesla i nie był kierowany do innych prac. Początkowo wymontowywał je z pojazdów i przenosił na warsztat, gdzie mył pompy myjką. Następnie rozkładał je na części, segregował, naprawiał i składał. Kolejno po złożeniu sprawdzał pompę w specjalnym urządzeniu, dawkując olej napędowy. Co do zasady wnioskodawca pracę wykonywał na rzecz spółdzielni, jednak zdarzało się, że wykonywał też usługi na rzecz podmiotów zewnętrznych. Zakład dysponował około 50 pojazdami dieslowskimi, stąd też pracy było tak dużo, że zajmowała ona 8 godzin dziennie. Czasami zdarzało się, że awaria była na zewnątrz. W związku z czym wnioskodawca udawał się na miejsce awarii i tam wykonywał naprawę. Głównie dotyczyło to koparek, które miały za zadanie rozładować wagony.

Praca przy pompach wtryskowych była trudna, bowiem wnioskodawca przez cały czas był pokryty ropą. Dodatkowo jego stanowisko pracy było małe, co jeszcze zwiększało natężenie zapachu paliwa. Panował też hałas, zwłaszcza przy sprawdzaniu pompy, przez co ubezpieczony pracował w słuchawkach (odpis, k. 48 akt osobowych, k. 60, świadectwo, k. 5 cz. A akt osobowych, k. 57, pismo, k. 64 akt osobowych, k. 60, angaż, k. 71, k. 74 akt osobowych, k. 60, pismo, k. 83 akt osobowych, k. 60, świadectwo pracy, k. 86 akt osobowych, k. 60, świadectwo, k. 87 akt osobowych, k. 60, zeznania wnioskodawcy, k. 48v-49, k. 50v, zeznania Krzysztofa ####, k. 49-49v).

Po ustaniu zatrudnienia pracodawca wystawił świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach, w którym zaświadczył, że wnioskodawca w okresie zatrudnienia od dnia 1 września 1977 roku do dnia 30 listopada 1991 roku stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace mechanika napraw pomp wtryskowych wymienionych w uchwale Nr 10/83 i Uchwale nr 47/74 Zarządu Głównego CZSR „Sch” z dnia 25 lutego 1983 roku w wykazie A dziale XIV poz. 14 (świadectwo, k. 87 akt osobowych, k. 60).

Następnie od dnia 2 grudnia 1991 roku do dnia 28 stycznia 2005 roku wnioskodawca zatrudniony był Okręgowej Dyrekcji Centrali Produktów Naftowych S.A. (następnie Polski Koncern Naftowy S.A. zaś kolejno PKN ORLEN S.A. i ORLEN Transport Lublin Sp. z o.o.) w pełnym wymiarze czasu pracy początkowo na stanowisku mechanika napraw układu zasilania w Zakładzie Transportu Samochodowego, zaś z dniem jako mechanik napraw układu zasilania w Dziale Obsługi Transportu (umowa o pracę, k. 30 cz. B akt osobowych, k. 57, świadectwo pracy, k. 25 cz. A akt osobowych, k. 57, pismo, k. 28 cz. B akt osobowych, k. 57, angaż, k. 49 cz. A akt osobowych, k. 57, pismo, k. 71, 74, k. 77 cz. B akt osobowych, k. 57 )

W trakcie zatrudnienia Jan #### otrzymywał dodatek z tytułu pracy w warunkach szkodliwych, Faktycznie bowiem do jego obowiązków należała naprawa pomp wtryskowych pojazdów diesla wchodzących w skład zakładu pracy. Jego stanowisko pracy, podobnie jak w poprzednim zakładzie znajdowało się w warsztacie i wyposażone w stół pobierczy, na którym dokonywał napraw silników diesla samochodów ciężarowych. Również i w tym zakładzie było bardzo dużo pracy, co powodowało, że ubezpieczony czasami swoje czynności wykonywał ponad wymiar, zwłaszcza że był jedynym pracownikiem zatrudnionym na takim stanowisku. W ramach swoich obowiązków wnioskodawca wymontowywał pomy z pojazdów, wymieniał wtryskiwacze oraz uruchamiał za pomocą specjalnego przyrządu. Gdy pompa pracowała poprawnie montował ją w pojeździe (zeznania wnioskodawcy, k. 48v-49, k. 50v, zeznania Mariana ####, k. 50-50v).

W okresie zatrudnienia okresy nieskładkowe przypadały od dnia 26 października 1999 roku do dnia 2 listopada 1999 roku, od dnia 30 maja 2000 roku do dnia 6 czerwca 2000 roku oraz od dnia 5 grudnia 2000 roku do dnia 12 grudnia 2000 roku (świadectwo pracy, k. 25 cz. A akt osobowych, k. 57).

Po ustaniu zatrudnienia pracodawca wystawił świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach, w którym zaświadczył, że wnioskodawca w okresie zatrudnienia od dnia 2 grudnia 1991 roku do dnia 28 stycznia 2005 roku stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace polegające na bieżącej naprawie i konserwacji pojazdów samochodowych na stanowisku mechanika pojazdów samochodowych wymienionym w wykazie A, dziale XIV poz. 14 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku oraz Załączniku nr 1 do Zarządzenia Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 7 lipca 1987 roku w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu przemysłu chemicznego i lekkiego (świadectwo, k. 18 cz. A akt osobowych, k. 57).

Powyższy stan faktyczny w sprawie Sąd ustalił na podstawie powołanych wyżej dowodów z dokumentów, zeznań wnioskodawcy oraz zeznań świadków Krzysztofa #### oraz Mariana ####.

Sąd obdarzył wiarą zeznania świadków, złożone przez osoby obce dla stron. Pierwszy ze świadków zatrudniony był w Spółdzielni Transportowej „Samopomoc Chłopska” od września 1974 roku do dnia 1 września 1994 roku początkowo jako uczeń, a następnie kierowca. Zatem z uwagi na swój okres zatrudnienia oraz wykonywane przez siebie obowiązki miał wiedzę o czynnościach jakie wykonywał wnioskodawca w spornym okresie. W tym zakresie świadek podał, że wnioskodawca jako mechanik napraw pomp wtryskowych zajmował się wyłącznie ich naprawą i nie był kierowany do innych prac. Jednocześnie świadek opisał czynności jakie podejmował ubezpieczony, wskazując że początkowo wymontowywał je z pojazdu, przenosił do warsztatu, mył myjką, a następnie rozkładał pompy na części, segregował i składał. Po złożeniu natomiast sprawdzał pompy w specjalnym urządzeniu. Odnosząc się z kolei to warunków jakie panowały na zajmowanym stanowisku podniósł, że urządzenie służące do sprawdzenia pompy emitowało tak duży hałas, że uniemożliwiało jakąkolwiek rozmowę. Nadto wszędzie unosiły się opary paliw.

Drugi ze świadków z kolei zatrudniony był w ORLEN Transporty Lublin Sp. z o.o. w latach 1969 – 2005 na stanowisku kierowcy autocysterny. Odnosząc się do czynności pracowniczych wnioskodawcy świadek wskazał, że polegały one wyłącznie na naprawie pomp paliwowych do silników diesla w samochodach ciężarowych należących do taboru pracodawcy. Jak przy tym zauważył, ubezpieczony był jedynym pracownikiem zatrudnionym na takim stanowisku, przez co miał bardzo dużo pracy. Powodowało to z kolei że swoje czynności wykonywał również w godzinach nadliczbowych. Świadek opisał przy czym proces naprawy pomp, który odpowiada obowiązkom wnioskodawcy uprzednio wykonywanych w Spółdzielni Transportowej. Opisując natomiast warunki pracy wskazywał przede wszystkim na duży hałas emitowany przez przyrząd do sprawdzania pomp wtryskowych, co również znajduje się w opisie świadka Krzysztofa #### w odniesieniu do zatrudnienia w Spółdzielni Transportowej.

Wskazane okoliczności pozwalają, w ocenie Sądu, na przyjęcie, że świadkowie posiadają zatem niezbędne wiadomości dotyczące okoliczności zatrudnienia ubezpieczonego w zakresie jego obowiązków oraz warunków, w jakich były wykonywane, w spornych okresach. Zeznania świadków były logiczne oraz wzajemnie się uzupełniały, wobec czego Sąd uznał je za wiarygodne. Należy wskazać, że organ rentowy nie podniósł okoliczności, które mogłyby godzić w wiarygodność ich zeznań. Drobne rozbieżności, co do niektórych szczegółów sprawy wynikają z naturalnych ułomności pamięci ludzkiej zważywszy, że świadkowie zeznają na okoliczności zdarzeń życia codziennego niemających charakteru wyjątkowego i z tego powodu trudniejszych do zapamiętania. Okoliczność, że występują te rozbieżności przemawiają za obdarzeniem ich zeznań wiarygodnością, bowiem wskazują, że nie były one uzgadniane na potrzeby procesu. W związku z powyższym Sąd obdarzył w całości wiarą zeznania zeznających w sprawie świadków.

Powyższa ocena dotyczy również zeznań samego ubezpieczonego, skoro były one zgodne z wiarygodnymi zeznaniami świadków. Ubezpieczony wiarygodnie opisał swoje obowiązki, jako mechanika napraw pomp wtryskowych pojazdów dieslowskich, w obu spornych okresach wskazując na warunki pracy jakie panowały na tym stanowisku.

Sąd obdarzył także wiarą zgromadzone w sprawie dowody nieosobowe w postaci dokumentów, znajdujące się w aktach organu rentowego oraz aktach sprawy. Były one przechowywane przez uprawniony podmiot, nie noszą śladów podrobienia ani przerobienia. Nie były też kwestionowane przez żadną ze stron. Należy mieć jednak na uwadze, że dowody ze świadectw pracy i innych dokumentów pracowniczych nie są decydujące dla ustaleń w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Są to bowiem dokumenty prywatne w rozumieniu art. 245 k.p.c., co oznacza, że zawarte tam informacje poddają się weryfikacji przez pryzmat wyników całego postępowania dowodowego. Ubezpieczony może więc dowodzić okoliczności faktycznych także innymi środkami dowodowymi, w tym pochodzącymi z osobowych źródeł dowodowych. Kontrola takich dokumentów obejmuje prawdziwość wykazanych w nich faktów (wyrok SA w Szczecinie z dnia 7 listopada 2019 r., III AUa 203/19, Lex nr 2774357; wyrok SA we Wrocławiu z dnia 15 stycznia 2020 r., III AUa 851/19, Lex nr 2977269). Co więcej, zgodnie z art. 473 § 1 k.p.c. w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu ze świadków i z przesłuchania stron. Oznacza to, że ustawodawca zrównał wartość dowodową dokumentów z wartością dowodową zeznań lub przesłuchania stron i żadnemu z tych środków nie przyznał prymatu przy ustalaniu faktów. Zatem informacje znajdujące się w aktach osobowych mogą być uzupełniane materiałem dowodowym z przesłuchania.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie jest zasadne.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2024 roku, poz. 1696, tekst jednolity ze zmianami) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wynoszący co najmniej 15 lat. Rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów odrębnych (art. 21 ust. 2 ustawy).

Przepis art. 21 ustawy określa zatem ogólne warunki nabycia prawa do rekompensaty, będącej – zgodnie z definicją legalną zamieszczoną w art. 2 pkt 5 ustawy – odszkodowaniem za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze dla osób, które nie mają ustalonego decyzją prawomocną prawa do emerytury pomostowej. Rekompensatę oblicza się według wzoru przestawionego w art. 22 ustawy. Przyznaje się ją w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (art. 23 ust. 2 ustawy).

Z przytoczonych przepisów wynikają zatem następujące przesłanki, warunkujące prawo do rekompensaty:
1) utrata przez ubezpieczonego możliwości przejścia na emeryturę w związku z wygaśnięciem po dniu 31 grudnia 2008 roku – w stosunku do ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 roku, a przed dniem 1 stycznia 1969 roku – podstawy normatywnej przewidującej takie uprawnienie;
2) brak decyzji przyznającej prawo do emerytury pomostowej lub wcześniejszej emerytury;
3) legitymowanie się przez ubezpieczonego co najmniej 15–letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przypadającym w okresie do dnia 31 grudnia 2008 roku (art. 22 ust. 1 i 2 ustawy).

W niniejszej sprawie poza sporem było, że skarżący nie występował i nie ustalono mu prawomocną decyzją prawa do emerytury pomostowej oraz że nie ustalono mu prawomocną decyzją prawa do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie złożonej dokumentacji nie uwzględnił do stażu pracy w warunkach szczególnych okresów zatrudnienia:
- od dnia 1 września 1977 roku do dnia 30 listopada 1991 roku udokumentowanego świadectwem wykonywania pracy w szczególnych warunkach wystawionym przez Spółdzielnię Transportową „Samopomoc Chłopska”, zgodnie z którym wnioskodawca stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę mechanika napraw pomp wtryskowych, gdyż w ww. świadectwie nie powołano odpowiednich przepisów resortowych;
- od dnia 2 grudnia 1991 roku do dnia 28 stycznia 2005 roku udokumentowanego świadectwem wykonywania pracy w szczególnych warunkach wystawionym przez Orlen Transport Lublin, zgodnie z którym wnioskodawca stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace polegające na bieżącej naprawie i konserwacji pojazdów samochodowych, na stanowisku mechanika pojazdów samochodowych. Jak wskazał ZUS, powyższy okres nie został uznany, gdyż wskazane stanowisko i charakter pracy nie odpowiadają powołanym przepisom resortowym, tj. Zarządzeniu Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 7 lipca 1987 roku

W pierwszej kolejności, nawiązując do argumentacji organu rentowego trzeba zwrócić uwagę, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem brak wystawienia dokumentów potwierdzających wykonywanie pracy tego rodzaju lub ich błędne wypełnienie, nie stanowi wystarczającej podstawy do przyjęcia, że pracownik nie wykonywał pracy w takich warunkach. Obowiązek sporządzenia dokumentacji w tym zakresie obciąża pracodawcę, w związku, z czym wyciąganie wobec pracownika jakichkolwiek negatywnych konsekwencji braku lub błędnego jej sporządzenia byłoby dla niego nazbyt krzywdzące. Należy mieć na uwadze fakt, że w postępowaniu sądowym nie znajdują zastosowania ograniczenia w zakresie dopuszczalnych źródeł dowodowych, ustanowione na potrzeby postępowania przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, a wynikających z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 roku w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno–rentowe (Dz. U. z 2011 roku, Nr 237, poz. 1412). Zasadniczym celem postępowania sądowego jest rozstrzygnięcie sprawy po dostatecznym, wszechstronnym wyjaśnieniu jej okoliczności spornych. Ułatwia to art. 473 k.p.c., który wprost stanowi, iż w postępowaniu przed sądem w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu ze świadków i przesłuchania stron. Powyższe oznacza, że każdy fakt może być dowodzony wszelkimi środkami, które Sąd uzna za pożądane, a ich dopuszczenie za celowe (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1984 roku, III UZP 6/84, LEX nr 14625; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1984 roku, III UZP 48/84, LEX nr 14630, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 1997 roku, II UKN 186/97, OSNP 1998/11/342; wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 29 stycznia 2013 roku, III AUa 808/12, LEX nr 1313299). Z przedstawionym poglądem i wynikającymi z niego wnioskami Sąd Okręgowy w pełni się zgadza.

Jednocześnie, zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Ustęp 4 cytowanej normy prawnej stanowi natomiast, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie, których osobom wymienionym w ust. 2 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych.

Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 roku, Nr 8, poz. 43 ze zmianami, dalej jako rozporządzenie) stosuje się je do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymienione w § 4 – 15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia, zwanych dalej „wykazami”. Właściwi ministrowie, kierownicy urzędów centralnych oraz centralne związki spółdzielcze w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych mieli ustalić w podległych i nadzorowanych zakładach pracy stanowiska pracy, na których były wykonywane prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazach A i B (§ 1 ust. 2 rozporządzenia). Stosownie zarazem do § 2 ust. 1 rozporządzenia, okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Okresy pracy, o których mowa w ust. 1, stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji.

Dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma nawet istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy i jej wykonywanie w warunkach określonych w § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, a więc stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy). Przy ustalaniu okresów pracy w szczególnych warunkach, wymaganych do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, nie jest dopuszczalne zaliczanie innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika w stopniu powodującym wcześniejszą utratę zdolności do zatrudnienia i nie zostały wymienione w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2014 roku, sygn. akt II UK 395/13, LEX nr 1455235).

Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, iż w okresie od dnia 1 września 1977 roku do dnia 30 listopada 1991 roku w Spółdzielni Transportowej „Samopomoc Chłopska” oraz od dnia 2 grudnia 1991 roku do dnia 28 stycznia 2005 roku w ORLEN Transport Lublin Sp. z o.o. (łącznie przez 27 lat, 4 miesiące i 27 dni) wnioskodawca w ramach obowiązującego pełnego wymiaru czasu pracy, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace przy naprawie pomp wtryskowych, wtryskiwaczy i gaźników do silników spalinowych. Wykaz A prac wykonywanych w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego, stanowiący załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku, wymienia w dziale XIV, pod pozycją 14 prace tego rodzaju.

W powyższych okresach obowiązki ubezpieczonego były w zasadzie tożsame i polegały na naprawie pomp wtryskowych i wtryskiwaczy w samochodach diesla. Nie był przy tym kierowany do innych prac, z uwagi na ilość napraw do wykonania. Przeciwnie, zdarzało się swoje czynności wykonywał ponad wymiar czasu pracy. Wnioskodawca w obu okresach zatrudnienia swoje czynności wykonywał w warsztacie, gdzie miał wydzielone samodzielne stanowisko wyposażone w stół pobierczy pomp wtryskowych i próbnik do wtryskiwaczy. Początkowo wymontowywał je z pojazdów i przenosił na warsztat, gdzie mył pompy myjką. Następnie rozkładał je na części, segregował, a następnie naprawiał i składał. Kolejno po złożeniu sprawdzał pompę w specjalnym urządzeniu, dawkując olej napędowy i jeżeli działanie było poprawne montował ją w pojeździe.

Warto przy tym zaznaczyć, że w toku wykonywanych czynności wnioskodawcy był stale narażony na wdychanie szkodliwych dla zdrowia oparów z paliwa oraz hałas. Z tego względu oba w/w okresy zatrudnienia wnioskodawcy należy uwzględnić do stażu pracy wykonywanej w szczególnych warunkach w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach pomostowych.

Ponadto do stażu pracy w warunkach szczególnych uwzględnieniu podlega także okres, w którym wnioskodawca odbywał zasadniczą służbę wojskową, tj. od dnia 24 kwietnia 1979 roku do dnia 9 kwietnia 1981 roku. Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, iż czas zasadniczej służby wojskowej zalicza się do okresu uprawniającego do wcześniejszej emerytury z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach, a takie doliczenie jest możliwe tylko wówczas, gdy zainteresowany podjął pracę w szkodliwych warunkach w ciągu 30 dni od opuszczenia wojska (por. uchwała Sądu Najwyższego Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 5 sierpnia 2014 roku, sygn. akt I UK 442/13, LEX nr 1491097). Na gruncie zaś rozpatrywanej sprawy poza sporem było, że wnioskodawca bezpośrednio przed rozpoczęciem odbywania zasadniczej służby wojskowej wykonywał pracę w szczególnych warunkach, a po zakończeniu służby wojskowej przed upływem 30 dni powrócił do zatrudnienia w warunkach szczególnych, tj. w dniu 25 kwietnia 1981 roku.

Ustalając okresy wykonywania pracy w szczególnych warunkach Sąd Okręgowy wziął także pod uwagę, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2020 roku (sygn. akt III UZP 3/20, LEX nr 3071396) przy ustalaniu okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, warunkującego prawo do rekompensaty na podstawie art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych nie uwzględnia się okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał po dniu 14 listopada 1991 roku wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (art. 32 ust. 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Z tego też względu okres 27 lat, 4 miesięcy i 27 dni pracy wykonywanej w szczególnych warunkach należy pomniejszyć o 24 dni okresów nieskładkowych, co daje okres 27 lat, 4 miesiące i 3 dni pracy wykonywanej w szczególnych warunkach.

Sąd Okręgowy nie uwzględnił też do stażu pracy w warunkach szczególnych okresu nauki w Zasadniczej Szkoły Zawodowej Dokształcającej nr 1 w Lublinie jaką pobierał jednocześnie z zatrudnieniem w Spółdzielni Transportowej „Samopomoc Chłopska” od dnia 1 września 1974 roku do dnia 31 sierpnia 1977 roku. Jak bowiem wynika z przedłożonych akt osobowych dopiero po ukończeniu nauki od dnia 1 września 1977 roku wnioskodawca został zatrudniony w powyższym zakładzie pracy w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku mechanika napraw w Stacji Obsługi.

Dokonując takiej oceny charakteru prawnego wskazanego okresu Sąd miał na uwadze wypracowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym, okres nauki zawodu połączonej z obowiązkiem dokształcania się w zasadniczej szkole zawodowej nie stanowił okresu pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej na zasadach określonych w § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2012 roku, sygn. akt I UK 262/11; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 sierpnia 2012 roku, sygn. akt I UK 130/12; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2009 roku, sygn. akt II UK 334/08). Jak wynika ze świadectwa ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej wnioskodawca w ramach nauki zawodu uczestniczył w zajęciach teoretycznych, a przy tym równocześnie świadczył pracę jako młodociany na stanowisku mechanika samochodowego. Tymczasem dla spełnienia wymagania wykonywania pracy w szczególnych warunkach istotne jest to, czy taka praca była przez pracownika faktycznie wykonywana stale. W okresie nauki zawodu warunek ten zatem nie mógł być spełniony.

Sumując zatem, po uwzględnieniu spornych okresów zatrudnienia wnioskodawca legitymuje się stażem pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS znacznie przekraczającym 15 lat.

Wnioskodawca spełnia więc wszystkie warunki z art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych. Jednocześnie w jego przypadku nie zachodzą przesłanki wyłączające przyznanie rekompensaty z art. 2 pkt 5 lub art. 21 ust. 2 ustawy, tj. wnioskodawca nie ma ustalonego decyzją prawomocną prawa do emerytury pomostowej, jak również nie ma ustalonego decyzją prawomocną prawa do emerytury wcześniejszej na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych.

W związku z powyższym zaskarżona decyzja podlegała zmianie poprzez ustalenie Janowi #### prawa do rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach od dnia # czerwca 2024 roku.

Z tych względów i na podstawie powołanych przepisów oraz na mocy art Z tych względów i na podstawie powołanych przepisów oraz na mocy art. 477¹⁴ § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.

Orzeczenie o zwrocie kosztów procesu uzasadnia przepis art. 98 § 1 i 3 k.p.c.. Na ich wysokość w kwocie składa się wynagrodzenie pełnomocnika wnioskodawcy w kwocie 360 zł ustalone o na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 roku, poz. 1935 tekst jednolity, ze zmianami).

O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1¹ k.p.c.