Sąd Okręgowy w Rzeszowie: emerytura powszechna bez pomniejszenia po przejściu z wcześniejszej emerytury

Sprawa dotyczyła ustalenia prawidłowej - wyższej wysokości emerytury po przejściu z wcześniejszej emerytury na emeryturę powszechną. Klient kancelarii przez wiele lat pobierał wcześniejszą emeryturę przyznaną na podstawie obowiązujących wówczas przepisów, a po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego złożył wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie emerytury powszechnej. ZUS przyznał świadczenie, jednak przy jego obliczaniu znacząco je obniżył, pomniejszając podstawę emerytury o sumę wcześniej pobranych świadczeń.

Z takim sposobem obliczenia nie zgadzał się wnioskodawca i zwrócił się do naszej kancelarii o pomoc w złożeniu odwołania do sądu. W odwołaniu wskazaliśmy, że ZUS zastosował przepis - art. 25 ust 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który w świetle aktualnego orzecznictwa nie powinien mieć zastosowania. W chwili podejmowania decyzji o przejściu na wcześniejszą emeryturę nasz klient nie mógł przewidzieć, że wpłynie to w przyszłości na obniżenie emerytury powszechnej. W odwołaniu powołaliśmy się na aktualne orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z 4 czerwca 2024 r. uznał, że pomniejszanie emerytury osobom, które zdecydowały się na wcześniejsze świadczenie przed zmianą przepisów, narusza konstytucyjną zasadę zaufania obywatela do państwa.

Sąd Okręgowy w Rzeszowie podzielił tę argumentację. W uzasadnieniu wyroku podkreślił, że osoby, które skorzystały z wcześniejszej emerytury przed zmianą przepisów, działały w zaufaniu do państwa i obowiązującego wówczas prawa. Zdaniem sądu nie jest dopuszczalne, aby po latach obciążać takie osoby negatywnymi konsekwencjami legislacyjnymi, których nie mogły przewidzieć w momencie podejmowania decyzji o wcześniejszym zakończeniu aktywności zawodowej. W takich sytuacjach nie powinno się stosować przepisu nakazującego pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury o już wypłacone świadczenia. W konsekwencji Sąd zmienił decyzję ZUS i zobowiązał organ rentowy do ponownego przeliczenia emerytury z pominięciem niekorzystnego przepisu art. 25 ust 1b ustawy emerytalnej. Oznacza to, że emerytura naszego klienta została obliczona w wyższej wysokości, bez potrącania kwot pobranych wcześniej z tytułu wcześniejszej emerytury.

Szczegółowe informację dotyczące sprawy znajdują się w uzasadnieniu wyroku zamieszczonym poniżej.

Sygn. akt IV U ##/25

Uzasadnienie

wyroku z dnia #.10.2025r

Decyzją z dnia 26.03.2025r., znak ENMS/6/#### Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie przyznał wnioskodawcy Zbigniewowi #### emeryturę z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego od dnia #.02.2025r. Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 26 ustawy emerytalnej i m.in. podstawa obliczenia emerytury została pomniejszona o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych wcześniej emerytur przyznanych w obniżonym wieku na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył wnioskodawca Zbigniew #### , domagając się zmiany decyzji i przeliczenia emerytury przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024r. SK 140/20 wraz z odsetkami oraz wypłaty wyrównania od dnia #.02.2025r.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji.

Sąd ustalił i zważył co następuje:

Stan faktyczny wynika z niespornych dokumentów z akt emerytalnych wnioskodawczyni.

Zbigniew #### urodził się #.12.1949r.

Decyzją z dnia 28.01.2010r. organ rentowy przyznał wnioskodawcy emeryturę w obniżonym wieku w oparciu o art. 184 ustawy z 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z FUS, począwszy od #.12.2009r.

Na wniosek z dnia 20.02.2025r., organ rentowy decyzją z daty 26.03.2025r. przyznał wnioskodawcy emeryturę z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego od dnia #.02.2025r. Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 26 ustawy emerytalnej i m.in. podstawa obliczenia emerytury została pomniejszona o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur. Decyzja ta stanowi przedmiot zaskarżenia w niniejszym postepowaniu.

Przechodząc do rozważań prawnych należy wskazać, iż żądanie wnioskodawcy dotyczy wyliczenia wysokości przyznanej emerytury zaskarżoną decyzja z dnia 26.03.2025r., bez zastosowania art. 25 ust.1b ustawy emerytalnej, z powołaniem się na orzeczenie TK z 04.06.2024r.

Jak wynika z treści powołanego przez wnioskodawczynię wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024r. SK 140/20 Trybunał uznał, że przepis art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2024/1631 ) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie Trybunału wprowadzenie tego przepisu skutkowało złamaniem zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. „Ubezpieczeni, którzy zdecydowali się na korzystanie z wcześniejszej emerytury, nie mieli - w momencie podejmowania tej decyzji na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego - świadomości co do skutków prawnych, jakie może ona wywoływać w sferze ich przyszłych uprawnień z tytułu emerytury powszechnej. W szczególności nie mogli przewidzieć, że przejście na emeryturę jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego będzie wiązało się z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o pobrane świadczenia. Nie spodziewali się, że wypłacanie świadczeń emerytalnych wpłynie na sposób ustalania wysokości świadczenia w ramach emerytury powszechnej. Z takimi konsekwencjami mogły się liczyć osoby, które decydowały się na skorzystanie z prawa do wcześniejszej emerytury po ogłoszeniu ustawy nowelizującej. Przedmiotowa regulacja doprowadziła do sytuacji, w której skarżący nie tylko został zaskoczony pomniejszeniem świadczenia emerytalnego, a także nie miał możliwości - podobnie jak każda osoba, która złożyła wniosek przed 6 czerwca 2012 r. - przewidzieć konsekwencji, jakie na mocy nowo wprowadzonych przepisów wiązały się ze skorzystaniem z prawa do wcześniejszego świadczenia. Tego rodzaju legislacja, w ocenie Trybunału, w żaden sposób nie mieści się w ramach wyznaczonych przez art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji”.

Konieczne jest rozważenie czy wnioski płynące z powyższego orzeczenia winny wpłynąć na sposób wyliczenia emerytury w zaskarżonej decyzji wobec wnioskodawcy Zbigniewa ####.

Jak już wskazano przepisem, który zrodził skutki niekonstytucyjne jest przepis art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U 2024/1631 ). Rzeczony przepis wszedł w życie w dniu 1 stycznia 2013 r. i na jego mocy ubezpieczonym, którzy pobrali emeryturę częściową lub emeryturę na podstawie przepisów art. 46, 50, 50a, 50e, 184 lub art. 88 Karty Nauczyciela, podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Konsekwencją powyższego jest obniżenie wysokości emerytury osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., którzy wcześniej pobrali wymienione świadczenia. Nie budzi wątpliwości, że prawo do emerytury powstaje z mocy prawa z dniem spełnienia wszystkich przesłanek wymaganych do jego nabycia, ale niezbędne jest także potwierdzenie tego prawa w celu uruchomienia wypłaty ustalonego świadczenia w określonej wysokości, które wymaga złożenia stosownego wniosku i jego rozpoznania w stanie prawnym adekwatnym dla jego oceny (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2017 r., III UZP 6/17, OSNP 2018/3/34; OSP 2019/1/5, z glosą A. Antonowa). Przy rozpatrywaniu wniosku stosuje się więc przepisy obowiązujące w chwili jego złożenia. A zatem w odniesieniu do osób, które prawo do emerytury w wieku powszechnym nabyły już pod rządami nowych przepisów i złożyły stosowany wniosek w celu realizacji tego świadczenia, art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej wywrze swój skutek, przez niekorzystny dla nich sposób wyliczenia emerytury.

Niemniej jednak należy mieć na względzie, iż ubezpieczeni, którzy skorzystali z możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę na długo przed wejściem w życie omawianego przepisu, nie mogli przewidzieć przyszłych konsekwencji wypłaty na ich rzecz świadczeń emerytalnych. Stąd też Trybunał Konstytucyjny, dostrzegając ten problem w wyroku z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16 (OTK-A 2019, poz. 11) stwierdził, niezgodność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim dotyczy kobiet urodzonych w 1953 r., które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego ubezpieczone urodzone w 1953r., które zdecydowały się przejść na wcześniejszą emeryturę, nie miały - w momencie podejmowania tej decyzji na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego - świadomości co do skutków prawnych, jakie może ona wywoływać w sferze ich przyszłych uprawnień z tytułu emerytury powszechnej. Nie mogły przewidzieć, że przejście na emeryturę jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego, będzie wiązało się z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o pobrane świadczenia. Nie spodziewały się, że wypłacanie świadczeń emerytalnych wpłynie na sposób ustalania wysokości świadczenia w ramach emerytury powszechnej.

Uwzględniając przedstawioną argumentację Trybunału, Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 maja 2021 r., III USKP 52/21 (LEX nr 3252696) uznał, że w stosunku do mężczyzn urodzonych w latach 1949-1953, którzy spełnili warunki przejścia na emeryturę nauczycielską bez względu na wiek w ciągu dziesięciu lat od dnia 1 stycznia 1999 r. na podstawie art. 88 ust. 2a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. 2021/1762 ze zm.), potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytur w wieku obniżonym wypłaconych po osiągnięciu przez ubezpieczonych wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym (art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej). Uzasadniając swoje stanowisko Sąd Najwyższy przyjął, że nie ulega wątpliwości, iż w takiej samej sytuacji prawnej jak kobiety urodzone w 1953 r. są mężczyźni urodzeni w latach 1949-1953 i mający prawo do emerytury nauczycielskiej (art. 32 ustawy emerytalnej). Jakkolwiek wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, odnosi się wprost wyłącznie do kobiet urodzonych w 1953 r., to wynikający z tego orzeczenia standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który - jak podkreślił Sąd Najwyższy - nabył abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero w marcu 2017 r. a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia powszechnego. Podobną możliwość uznał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 stycznia 2025r. ( III USKP 121/23, lex 3814736 ). Argumentacja użyta w tych orzeczeniach w sposób oczywisty dotyczy także innych ubezpieczonych, którzy korzystając z prawa do emerytury wcześniejszej nie mogli przewidzieć zmian jakie wprowadził ustawodawca od 1 stycznia 2013r. stanowiąc o konieczności pomniejszania podstawy emerytur o kwotę pobranych świadczeń wcześniejszych. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019r. i zawarte w nim wnioski stanowią o uznaniu za swoisty wzorzec konstytucyjny ochrony osób uprawnionych przed nadmiernym i nieuprawnionym ingerowaniem przez ustawodawcę w sferę ich przyszłych uprawnień emerytalnych.

Pomimo wiedzy o takiej ocenie przedmiotowego przepisu i kształtującej się linii orzeczniczej, ustawodawca nie reagował i nie podjął żadnych działań naprawczych w stosunku do osób, które wnioski o emerytury wcześniejsze złożyły przed ogłoszeniem ustawy nowelizującej zasady obliczania emerytur, tj. przed 6 czerwca 2012r. a na emerytury powszechne mogły przejść dopiero po 1 stycznia 2013r. Zatem już tylko na podstawie powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019r. i dokonując prokonstytucyjnej wykładni przepisów możliwe było uznanie, że analizowany przepis nie powinien mieć zastosowania nie tylko do kobiet z rocznika 1953 ale do wszystkich ubezpieczonych, którzy wpadli w tę swoistą pułapkę legislacyjną albowiem nie spodziewali się, że wypłacanie wcześniejszych świadczeń emerytalnych wpłynie niekorzystnie na sposób ustalania wysokości świadczenia w ramach emerytury powszechnej.

Sad Okręgowy w stoi na stanowisku, iż wyliczenie wysokość emerytury dla ubezpieczonego z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego w sytuacji wyżej opisanej, powinno być dokonane bez pomniejszeń wcześniej pobranych emerytur w oparciu o art. 25 ust. 1 b ustawy.

Powyższe przekonuje o zasadności wniosku Zbigniewa #### dotyczącym ustalenia wysokości emerytury bez zastosowania art. 25 ust 1b ustawy emerytalnej albowiem w przeciwnym wypadku na skutek zastosowania niekonstytucyjnego przepisu dochodzi do obliczenia emerytury w zaniżonej wysokości i naruszony zostaje interes ubezpieczonego, a więc strony, której interesy winny być chronione działaniami organów rentowych.

Należy podkreślić, iż w chwili wydania zaskarżonej decyzji istniała powinność dokonania prawidłowej wykładni obowiązującego przepisu, albowiem znane wtedy były już orzeczenie TK jak i orzecznictwo SN wyżej prezentowane. W niniejszej więc sytuacji obiektywnie wadliwa decyzja organu rentowego, odmawiająca wnioskodawcy potwierdzenia przysługującego mu prawa do świadczenia emerytalnego w odpowiedniej wysokości, jest efektem konsekwentnego nieuwzględniania przez organ rentowy prawidłowej wykładni ustawy emerytalnej.

Reasumując Sąd Okręgowy doszedł do przekonania o zasadności żądania wnioskodawcy do ustalenia wysokości przysługującej emerytury w wieku powszechnym obliczonej z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej od miesiąca daty przyznania emerytury tj. od #.02.2025r.

W związku z zobowiązaniem organu rentowego do stosownego wyliczenia wysokości świadczenia od daty przyznania emerytury z tytułu osiągnięcia wieku powszechnego , brak jest okresu za który wymagalne byłoby wyrównanie, w tym wiec zakresie odwołanie oddalono. Również żądanie odsetek należy uznać za nieusprawiedliwione. Jak stanowi przepis art. 85 ust. 1 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. 2024/497 ) jeżeli Zakład - w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecznych (…) nie ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił tego świadczenia, jest obowiązany do wypłaty odsetek od tego świadczenia w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie określonych przepisami prawa cywilnego. Nie dotyczy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności. Organ rentowy wydał zaskarżoną decyzje w terminach o których mowa w art. 118 ustawy emerytalnej , a wiec nie pozostawał w opóźnieniu i nie ma podstaw do zasądzenia ustawowych odsetek.

Mając na uwadze powyższe okoliczności i wnioski Sąd orzekł jak w pkt I sentencji wyroku na podstawie art. 477¹⁴ § 2 kpc , natomiast w pkt II w oparciu o art. 477¹⁴§1 kpc.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 98 § 1 kpc zgodnie, z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Do celowych kosztów postępowania należy koszt ustanowienia zastępstwa procesowego, który w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych w postępowaniu przed sądem I instancji wynosi kwotę 360 zł - zgodnie z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Mając powyższe na uwadze, Sąd zasądził od organu rentowego na rzecz wnioskodawczyni kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Końcowo należy zauważyć, iż stosownie do treści art. 148¹ § 1 k.p.c. Sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna - mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych - że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Zważywszy, iż postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie nie wymagało przeprowadzenia dowodów na rozprawie, żadna też ze stron nie złożyła wniosku o wysłuchanie jej na rozprawie (art. 148¹ § 3 k.p.c.), a także z uwagi na całokształt przytoczonych twierdzeń i dokonanych ustaleń, zaistniały podstawy do uznania, że przeprowadzenie rozprawy w sprawie nie jest konieczne.