Emerytura nauczycielki wyższa o ponad 2700 zł miesięcznie po pominięciu art. 25 ust. 1b

Sygn. akt VIII U ##/25

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia 15 września 2025 roku, znak: ENP/20/##, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie przyznał Barbarze #### emeryturę od dnia 1 sierpnia 2025 roku, tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Wysokość świadczenia została obliczona zgodnie z art. 26 ustawy emerytalnej i wyniosła 5 517,55 złotych brutto. Podstawa obliczenia emerytury wnioskodawczyni podlegała pomniejszeniu o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur, w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy i składki na ubezpieczenie zdrowotne (decyzja k. 5 – 7 t. VI a.e.).

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła ubezpieczona Barbara #### zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Ubezpieczona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie jej prawa do przeliczenia emerytury w powszechnym wieku emerytalnym w wysokości bez zmniejszania o sumy kwot pobranych wcześniej emerytur, tj. z pominięciem przez organ rentowy przepisu art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z FUS wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 1 sierpnia 2025 roku, tj. od dnia przyznania emerytury. Ponadto skarżąca wniosła o wyrównanie emerytury powszechnej od chwili jej pierwotnego przyznania czyli od dnia 1 sierpnia 2025 roku. W uzasadnieniu odwołania skarżąca podniosła, że jako osobie objętej treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku, sygn. akt SK 140/20, po osiągnieciu powszechnego wieku emerytalnego przysługuje prawo do emerytury na podstawie art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z FUS obliczonej z wyłączeniem zastosowania wobec niej art. 25 ust. 1b ustawy, tj. bez pomniejszania podstawy obliczenia emerytury o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych przez nią dotychczas emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodów od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. W dalszej części odwołania ubezpieczona przytoczyła fragmenty uzasadnienia wyroku TK z dnia 4 czerwca 2024 roku. Zaakcentowała, że na wcześniejszą emeryturę poszła przed dniem 5 czerwca 2012 roku, a powszechny wiek emerytalny osiągnęła po dniu 1 stycznia 2013 roku. Odnośnie roszczenia o odsetki skarżąca podniosła, że organ rentowy wydając zaskarżoną decyzję miał świadomość o niekonstytucyjności przepisu art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej, zatem powinien był ustalić wysokość emerytury skarżącej z pominięciem przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Skarżąca wyraziła przekonanie, że organ rentowy ponosi odpowiedzialność za nieustalenie właściwej wysokości jej świadczenia emerytalnego (odwołanie k. 3 - 5).

W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jego oddalenie wskazując na brak podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. Pozwany organ podniósł, że brak jest podstaw do zastosowanie wyroku TK z dnia 4 czerwca 2024 roku, ponieważ nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP (odpowiedź na odwołanie k. 12 - 13).

W toku dalszego postępowania strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska.

Sąd Okręgowy w Lublinie ustalił, co następuje:

Barbara #### urodziła się w dniu 30 grudnia 1959 roku.

Decyzją z dnia 19 października 2007 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał ubezpieczonej emeryturę stażową uregulowaną w art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela od dnia 1 września 2007 roku, tj. od ustania zatrudnienia (decyzja k. 73 - 74 t. I a.e.).

Ubezpieczona w dniu 14 sierpnia 2025 roku złożyła do ZUS wniosek o emeryturę z wieku powszechnego. W odpowiedzi w dniu 15 września 2025 roku ZUS wydał zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzję (wniosek k. 1 – 3 t. VI a.e.; decyzja k. 5 – 7 t. VI a.e.).

Organ rentowy ustalił wysokość emerytury z wieku powszechnego ubezpieczonej na podstawie art. 26 ustawy emerytalnej w kwocie 5 517,55 złotych brutto. Przy czym wysokość emerytury ustalono w ten sposób, że podstawę obliczenia emerytury stanowiącą sumę kwoty 721 367,93 złote (kwota zewidencjonowanych i zwaloryzowanych składek na koncie) i kwoty 1 031 130,22 złotych (kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego) podzielono przez 212,20 miesięcy (obowiązujący w dacie ustalania emerytury wskaźnik średniego dalszego trwania życia). Nadto organ rentowy dokonał pomniejszenia tak wyliczonej emerytury o kwotę 581 673,77 złotych, to jest o sumę kwot pobranej emerytury wcześniejszej, stosując tym samym art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który wszedł w życie od 1 stycznia 2013 roku (decyzja k. 5 – 7 t. VI a.e.).

Wysokość emerytury wnioskodawczyni z tytułu powszechnego wieku emerytalnego z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. akt SK 140/20, a więc bez pomniejszenia podstawy obliczenia świadczenia o kwotę wcześniej pobranych emerytur, wynosi 8 258,70 złotych i byłaby korzystniejsza od emerytury dotychczas wypłacanej (odpowiedź na odwołanie k. 12 – 13).

Stan faktyczny nie był sporny pomiędzy stronami i został ustalony na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach organu rentowego i aktach sprawy. Forma i treść tych dokumentów nie została zakwestionowana przez strony i nie budziła wątpliwości Sądu. Wszystkie zostały sporządzone przez uprawnione do tego podmioty w ramach przyznanych im uprawnień, stanowiąc tym samym pełnowartościowe źródło dowodowe o okolicznościach niniejszej sprawy.

Sąd Okręgowy w Lublinie zważył, co następuje:

Na gruncie rozpatrywanej sprawy ubezpieczona Barbara #### domagała się prawa do przeliczenia emerytury przyznanej decyzją z dnia 15 września 2025 roku bez stosowania art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej z uwagi na wyrok TK z dnia 4 czerwca 2024 roku, sygn. akt SK 140/20, a także wypłaty wyrównania wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 1 sierpnia 2025 roku, tj. od dnia przyznania emerytury z wieku powszechnego.

Zakwestionowany przez ubezpieczoną przepis art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS (obecnie Dz.U. z 2025 r. poz. 1749 tekst jednolity ze zmianami) przewiduje, że jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę częściową lub emeryturę na podstawie przepisów art. 46, 50, 50a, 50e lub 184, a także art. 88 lub art. 88a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne.

W wyroku z dnia 4 czerwca 2024 roku, sygn. akt SK 140/20, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że w/w art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 roku, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. Zatem na skutek wydania przez TK przedmiotowego wyroku zostało niejako „obalone” domniemanie zgodności art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z konstytucją.

Sąd Okręgowy nie ma żadnych wątpliwości, że wnioskodawczyni zalicza się do kręgu osób wymienionych w sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku, sygn. akt SK 140/20. Ubezpieczona wniosek o emeryturę wcześniejszą złożyła w dniu 23 sierpnia 2007 roku. Prawo do emerytury w obniżonym wieku zostało jej ustalone decyzją z dnia 19 października 2007 roku od dnia 1 września 2007 roku. Z kolei prawo do emerytury z wieku powszechnego wnioskodawczyni nabyła od dnia 1 sierpnia 2025 roku i przy obliczaniu wysokości emeryturę tę pomniejszono na podstawie art. 25 ust. 1b o kwoty pobranych emerytur stażowych. Składając zatem w sierpniu 2007 roku wniosek o emeryturę wcześniejszą ubezpieczona nie miała i nie mogła mieć wiedzy, że w przyszłości jej emerytura z powszechnego wieku emerytalnego zostanie pomniejszona o pobrane kwoty wcześniejszych emerytur, bo przepis art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej, dający prawo takiego pomniejszenia, wszedł w życie dopiero od dnia 1 stycznia 2013 roku, a jego treść została opublikowana w dzienniku ustaw z dnia 6 czerwca 2012 roku. Dopiero zatem od dnia 6 czerwca 2012 roku ubezpieczeni, znajdujący się w podobnej, co wnioskodawczyni sytuacji, mogli przy dołożeniu należytej staranności uzyskać wiedzę, że jeśli złożą wniosek o wcześniejszą emeryturę i będzie ona im wypłacana, spowoduje to w przyszłości obniżenie ich emerytury z wieku powszechnego.

Mając na uwadze ustalone okoliczności faktyczne sprawy nie ma wątpliwości, że wnioskodawczyni została pozbawiona przez ustawodawcę możliwości dokonania świadomego wyboru – czy złożyć wniosek i pobierać wcześniejszą emeryturę czy też zrezygnować z niej i zachować prawo do niepomniejszonej emerytury z wieku powszechnego. Nie wiedziała i nie mogła się spodziewać, że przepis pozwalający na pomniejszenie jej świadczenia zostanie wprowadzony w 2013 roku. Spowodowało to naruszenie prawa do uzyskania właściwego zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego, o jakim mowa w art. 67 ust. 1 Konstytucji RP.

Wobec okoliczności podnoszonych przez ZUS w toku postępowania należy wyjaśnić, że sam fakt nieopublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie stanowi przeszkody dla orzeczenia w przedmiocie istoty sprawy i zmiany zaskarżonej decyzji. W tym zakresie należy zwrócić uwagę na ugruntowany w orzecznictwie sądowym pogląd, iż nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niekonstytucyjność przepisu ustawy obala domniemanie konstytucyjności zakwestionowanej normy prawnej, co zobowiązuje każdy organ państwowy i sąd do dokonania samodzielnej oceny zgodności tego przepisu z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Szczególny obowiązek w tym zakresie ciąży na sądach powszechnych, które nie mogą oddalić powództwa czy odwołania strony, powołując się na brak istnienia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Przeciwnie, sądy są w takiej sytuacji zobligowane do dokonania samodzielnej i autonomicznej kontroli zgodności z Konstytucją zakwestionowanej normy prawnej w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności. Warto w tym zakresie odwołać się także do uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2016 roku, w której stwierdzono: „Zgodnie z art. 190 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego podlegają niezwłocznemu opublikowaniu. Nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzający niezgodność z Konstytucją określonego przepisu uchyla domniemanie jego zgodności z Konstytucją z chwilą ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny w toku postępowania”.

Przypomnieć należy, iż wnioskodawczyni przysługuje emerytura przyznawana na podstawie art. 24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, oraz zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175, z zastrzeżeniem art. 185.

Skoro zatem w decyzji z dnia 15 września 2025 roku pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych zastosował zakwestionowany już wcześniej przez TK przepis art. 25 ust 1b ustawy emerytalnej i wyliczając wysokość emerytury wnioskodawczyni z wieku powszechnego, pomniejszył ją o kwoty pobranych wcześniejszych emerytur, to w ocenie Sądu Okręgowego w Lublinie zachodzi konieczność zmiany zaskarżonej decyzji organu rentowego z dnia 15 września 2025 roku i ustalenie wysokości emerytury ubezpieczonej z pominięciem art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej od dnia 1 sierpnia 2025 roku, tj. od dnia przyznania jej emerytury z wieku powszechnego.

Z tych względów i na podstawie powołanych przepisów oraz na mocy art. 477¹⁴ § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy w Lublinie zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił Barbarze #### wysokość emerytury z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych od dnia 1 sierpnia 2025 roku, tj. od dnia przyznania emerytury z wieku powszechnego, o czym orzeczono w punkcie I. wyroku.

Sąd Okręgowy nie podjął działań w celu weryfikacji zgłoszonego przez wnioskodawczynię roszczenia o odsetki. Z uwagi na okoliczność, iż roszczenie to nie było przedmiotem rozstrzygnięcia zaskarżonej przez Barbarę #### decyzji Sąd Okręgowy na podstawie art. 477¹⁰ § 2 k.p.c. w punkcie II. wyroku przekazał je do rozpoznania organowi rentowemu. Po przekazaniu powyższego żądania do organu rentowego Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpozna powyższy wniosek i wyda w tym przedmiocie merytoryczną decyzję.