Prawomocne przeliczenie emerytury mężczyzny z rocznika 1949 bez art. 25 ust. 1b

Sygn. akt III AUa ##/25

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia 26.03.2025r., znak ENMS/6/#### Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie przyznał wnioskodawcy Zbigniewowi #### emeryturę z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego od dnia 01.02.2025r. Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 26 ustawy emerytalnej i m.in. podstawa obliczenia emerytury została pomniejszona o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych wcześniej emerytur przyznanych w obniżonym wieku na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył wnioskodawca Zbigniew #### , domagając się zmiany decyzji i przeliczenia emerytury przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024r. SK 140/20 wraz z odsetkami oraz wypłaty wyrównania od dnia 01.02.2025r.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 24 października 2025 r., sygn. akt IV U ##/25 Sąd Okręgowy w Rzeszowie w pkt. I zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie z dnia 26 marca 2025r., znak: ENP/6/#### w ten sposób, że zobowiązał organ rentowy do ponownego obliczenia wysokości emerytury wnioskodawcy Zbigniewa #### z pominięciem przepisu art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, począwszy od dnia 1 lutego 2025r. W pkt. II w pozostałym zakresie odwołanie oddalił. W pkt. III zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie na rzecz wnioskodawcy Zbigniewa #### kwotę 360,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.

W toku prowadzonego postępowania Sąd I instancji ustalił, że Zbigniew #### urodził się #.12.1949r.

Decyzją z dnia 28.01.2010r. organ rentowy przyznał wnioskodawcy emeryturę w obniżonym wieku w oparciu o art. 184 ustawy z 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z FUS, począwszy od #.12.2009r.

Na wniosek z dnia 20.02.2025r., organ rentowy decyzją z daty 26.03.2025r. przyznał wnioskodawcy emeryturę z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego od dnia 01.02.2025r. Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 26 ustawy emerytalnej i m.in. podstawa obliczenia emerytury została pomniejszona o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur. Decyzja ta stanowi przedmiot zaskarżenia w niniejszym postepowaniu.

Przechodząc do rozważań prawnych należy wskazać, iż żądanie wnioskodawcy dotyczy wyliczenia wysokości przyznanej emerytury zaskarżoną decyzja z dnia 26.03.2025r., bez zastosowania art. 25 ust.1b ustawy emerytalnej, z powołaniem się na orzeczenie TK z 04.06.2024r.

Jak wynika z treści powołanego przez wnioskodawczynię wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024r. SK 140/20 Trybunał uznał, że przepis art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2024/1631 ) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie Trybunału wprowadzenie tego przepisu skutkowało złamaniem zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. „Ubezpieczeni, którzy zdecydowali się na korzystanie z wcześniejszej emerytury, nie mieli - w momencie podejmowania tej decyzji na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego - świadomości co do skutków prawnych, jakie może ona wywoływać w sferze ich przyszłych uprawnień z tytułu emerytury powszechnej. W szczególności nie mogli przewidzieć, że przejście na emeryturę jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego będzie wiązało się z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o pobrane świadczenia. Nie spodziewali się, że wypłacanie świadczeń emerytalnych wpłynie na sposób ustalania wysokości świadczenia w ramach emerytury powszechnej. Z takimi konsekwencjami mogły się liczyć osoby, które decydowały się na skorzystanie z prawa do wcześniejszej emerytury po ogłoszeniu ustawy nowelizującej. Przedmiotowa regulacja doprowadziła do sytuacji, w której skarżący nie tylko został zaskoczony pomniejszeniem świadczenia emerytalnego, a także nie miał możliwości - podobnie jak każda osoba, która złożyła wniosek przed 6 czerwca 2012 r. - przewidzieć konsekwencji, jakie na mocy nowo wprowadzonych przepisów wiązały się ze skorzystaniem z prawa do wcześniejszego świadczenia. Tego rodzaju legislacja, w ocenie Trybunału, w żaden sposób nie mieści się w ramach wyznaczonych przez art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji”.

Konieczne jest rozważenie czy wnioski płynące z powyższego orzeczenia winny wpłynąć na sposób wyliczenia emerytury w zaskarżonej decyzji wobec wnioskodawcy Zbigniewa #### .

Jak już wskazano przepisem, który zrodził skutki niekonstytucyjne jest przepis art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U 2024/1631 ). Rzeczony przepis wszedł w życie w dniu 1 stycznia 2013 r. i na jego mocy ubezpieczonym, którzy pobrali emeryturę częściową lub emeryturę na podstawie przepisów art. 46, 50, 50a, 50e, 184 lub art. 88 Karty Nauczyciela, podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Konsekwencją powyższego jest obniżenie wysokości emerytury osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., którzy wcześniej pobrali wymienione świadczenia. Nie budzi wątpliwości, że prawo do emerytury powstaje z mocy prawa z dniem spełnienia wszystkich przesłanek wymaganych do jego nabycia, ale niezbędne jest także potwierdzenie tego prawa w celu uruchomienia wypłaty ustalonego świadczenia w określonej wysokości, które wymaga złożenia stosownego wniosku i jego rozpoznania w stanie prawnym adekwatnym dla jego oceny (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2017 r., III UZP 6/17, OSNP 2018/3/34; OSP 2019/1/5, z glosą A. Antonowa). Przy rozpatrywaniu wniosku stosuje się więc przepisy obowiązujące w chwili jego złożenia. A zatem w odniesieniu do osób, które prawo do emerytury w wieku powszechnym nabyły już pod rządami nowych przepisów i złożyły stosowany wniosek w celu realizacji tego świadczenia, art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej wywrze swój skutek, przez niekorzystny dla nich sposób wyliczenia emerytury.

Niemniej jednak należy mieć na względzie, iż ubezpieczeni, którzy skorzystali z możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę na długo przed wejściem w życie omawianego przepisu, nie mogli przewidzieć przyszłych konsekwencji wypłaty na ich rzecz świadczeń emerytalnych. Stąd też Trybunał Konstytucyjny, dostrzegając ten problem w wyroku z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16 (OTK-A 2019, poz. 11) stwierdził, niezgodność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim dotyczy kobiet urodzonych w 1953 r., które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego ubezpieczone urodzone w 1953r., które zdecydowały się przejść na wcześniejszą emeryturę, nie miały - w momencie podejmowania tej decyzji na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego - świadomości co do skutków prawnych, jakie może ona wywoływać w sferze ich przyszłych uprawnień z tytułu emerytury powszechnej. Nie mogły przewidzieć, że przejście na emeryturę jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego, będzie wiązało się z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o pobrane świadczenia. Nie spodziewały się, że wypłacanie świadczeń emerytalnych wpłynie na sposób ustalania wysokości świadczenia w ramach emerytury powszechnej.

Uwzględniając przedstawioną argumentację Trybunału, Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 maja 2021 r., III USKP 52/21 (LEX nr 3252696) uznał, że w stosunku do mężczyzn urodzonych w latach 1949-1953, którzy spełnili warunki przejścia na emeryturę nauczycielską bez względu na wiek w ciągu dziesięciu lat od dnia 1 stycznia 1999 r. na podstawie art. 88 ust. 2a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. 2021/1762 ze zm.), potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytur w wieku obniżonym wypłaconych po osiągnięciu przez ubezpieczonych wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym (art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej). Uzasadniając swoje stanowisko Sąd Najwyższy przyjął, że nie ulega wątpliwości, iż w takiej samej sytuacji prawnej jak kobiety urodzone w 1953 r. są mężczyźni urodzeni w latach 1949-1953 i mający prawo do emerytury nauczycielskiej (art. 32 ustawy emerytalnej). Jakkolwiek wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, odnosi się wprost wyłącznie do kobiet urodzonych w 1953 r., to wynikający z tego orzeczenia standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który - jak podkreślił Sąd Najwyższy - nabył abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero w marcu 2017 r. a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia powszechnego. Podobną możliwość uznał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 stycznia 2025r. ( III USKP 121/23, lex 3814736 ). Argumentacja użyta w tych orzeczeniach w sposób oczywisty dotyczy także innych ubezpieczonych, którzy korzystając z prawa do emerytury wcześniejszej nie mogli przewidzieć zmian jakie wprowadził ustawodawca od 1 stycznia 2013r. stanowiąc o konieczności pomniejszania podstawy emerytur o kwotę pobranych świadczeń wcześniejszych. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019r. i zawarte w nim wnioski stanowią o uznaniu za swoisty wzorzec konstytucyjny ochrony osób uprawnionych przed nadmiernym i nieuprawnionym ingerowaniem przez ustawodawcę w sferę ich przyszłych uprawnień emerytalnych.

Pomimo wiedzy o takiej ocenie przedmiotowego przepisu i kształtującej się linii orzeczniczej, ustawodawca nie reagował i nie podjął żadnych działań naprawczych w stosunku do osób, które wnioski o emerytury wcześniejsze złożyły przed ogłoszeniem ustawy nowelizującej zasady obliczania emerytur, tj. przed 6 czerwca 2012r. a na emerytury powszechne mogły przejść dopiero po 1 stycznia 2013r. Zatem już tylko na podstawie powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019r. i dokonując prokonstytucyjnej wykładni przepisów możliwe było uznanie, że analizowany przepis nie powinien mieć zastosowania nie tylko do kobiet z rocznika 1953 ale do wszystkich ubezpieczonych, którzy wpadli w tę swoistą pułapkę legislacyjną albowiem nie spodziewali się, że wypłacanie wcześniejszych świadczeń emerytalnych wpłynie niekorzystnie na sposób ustalania wysokości świadczenia w ramach emerytury powszechnej.

Sad Okręgowy w stanął na stanowisku, iż wyliczenie wysokość emerytury dla ubezpieczonego z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego w sytuacji wyżej opisanej, powinno być dokonane bez pomniejszeń wcześniej pobranych emerytur w oparciu o art. 25 ust. 1 b ustawy.

Powyższe przekonuje o zasadności wniosku Zbigniewa #### dotyczącym ustalenia wysokości emerytury bez zastosowania art. 25 ust 1b ustawy emerytalnej albowiem w przeciwnym wypadku na skutek zastosowania niekonstytucyjnego przepisu dochodzi do obliczenia emerytury w zaniżonej wysokości i naruszony zostaje interes ubezpieczonego, a więc strony, której interesy winny być chronione działaniami organów rentowych.

Należy podkreślić, iż w chwili wydania zaskarżonej decyzji istniała powinność dokonania prawidłowej wykładni obowiązującego przepisu, albowiem znane wtedy były już orzeczenie TK jak i orzecznictwo SN wyżej prezentowane. W niniejszej więc sytuacji obiektywnie wadliwa decyzja organu rentowego, odmawiająca wnioskodawcy potwierdzenia przysługującego mu prawa do świadczenia emerytalnego w odpowiedniej wysokości, jest efektem konsekwentnego nieuwzględniania przez organ rentowy prawidłowej wykładni ustawy emerytalnej.

Reasumując Sąd Okręgowy doszedł do przekonania o zasadności żądania wnioskodawcy do ustalenia wysokości przysługującej emerytury w wieku powszechnym obliczonej z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej od miesiąca daty przyznania emerytury tj. od 01.02.2025r.

W związku z zobowiązaniem organu rentowego do stosownego wyliczenia wysokości świadczenia od daty przyznania emerytury z tytułu osiągnięcia wieku powszechnego , brak jest okresu za który wymagalne byłoby wyrównanie, w tym wiec zakresie odwołanie oddalono. Również żądanie odsetek należy uznać za nieusprawiedliwione. Jak stanowi przepis art. 85 ust. 1 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. 2024/497 ) jeżeli Zakład - w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecznych (…) nie ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił tego świadczenia, jest obowiązany do wypłaty odsetek od tego świadczenia w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie określonych przepisami prawa cywilnego. Nie dotyczy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności. Organ rentowy wydał zaskarżoną decyzje w terminach o których mowa w art. 118 ustawy emerytalnej , a wiec nie pozostawał w opóźnieniu i nie ma podstaw do zasądzenia ustawowych odsetek.

Mając na uwadze powyższe okoliczności i wnioski Sąd I instancji orzekł jak w pkt I sentencji wyroku na podstawie art. 477¹⁴ § 2 k.p.c., natomiast w pkt II w oparciu o art. 477¹⁴§1 k.p.c.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 98 § 1 k.p.c. zgodnie, z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Do celowych kosztów postępowania należy koszt ustanowienia zastępstwa procesowego, który w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych w postępowaniu przed sądem I instancji wynosi kwotę 360 zł - zgodnie z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Mając powyższe na uwadze, Sąd zasądził od organu rentowego na rzecz wnioskodawczyni kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Od powyższego wyroku apelację wniósł organ rentowy zaskarżając go w części, tj. w zakresie pkt. I i III i zarzucając:

1. naruszenie przepisów art. 190 ust. 1 i ust. 3 ustawy z 2.04.1997 r. - Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (dalej - Konstytucji), poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie polegające na przyjęciu, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4.06.2024 r., SK 140/20, który nie został ogłoszony we właściwym akcie urzędowym - Dzienniku Ustaw, wywołuje skutki prawne i zaprezentowana w nim wykładnia TK jest wiążąca, w sytuacji, gdy w świetle powołanych przepisów Konstytucji, orzeczenia TK stają się ostateczne i uzyskają moc powszechnie obowiązującą dopiero z dniem ich wejścia w życie, którym jest dzień ich publikacji we właściwym publikatorze, a zatem ocena prawa dokonana przez TK w powołanym wyroku tym przypadku nie ma jak dotychczas waloru wiążącej wykładni przepisów.

W konsekwencji organ rentowy podniósł:

2. naruszenie przepisów art. 25 ust. Ib ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych( t.j. Dz.U. z 2024r. poz. 1631) (dalej - ustawa emerytalna), poprzez nieuzasadnione nakazanie ich pominięcia przy ustalaniu wysokości emerytury wnioskodawcy, w sytuacji, gdy przepis ten obowiązywał w aktualnym brzmieniu od 1.01.2013 r., a więc również w dacie wydania wnioskodawcy decyzji o przyznaniu emerytury powszechnej i ustaleniu jej wysokości, tj. 26.03.2025r. i w takim samym brzmieniu nadal obowiązuje korzystając z domniemania zgodności z prawem (w tym z Konstytucją), tym samym organ rentowy właściwie zastosował go w sprawie wnioskodawcy,

3. naruszenie przepisów art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że samo wydanie przez Trybunał Konstytucyjny orzeczenia dotyczącego określonych regulacji prawnych, stanowi przesłankę ponownego ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości i ewentualnego uchylenia lub zmiany prawomocnej decyzji organu rentowego, co pozostaje w sprzeczności z wyraźną treścią przepisów tego artykułu, ponadto:

4. naruszenie przepisów art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej poprzez przyjęcie, że nieopublikowane w Dzienniku Ustaw - niefunkcjonujące w porządku prawnym - orzeczenie TK z 4.06.2024 r., SK 140/20 ma znaczenie prawne przy ocenie poszczególnych przesłanek wymienionych w ww. artykule, podczas gdy w świetle art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji, nie doszło do wejścia tego orzeczenia w życie, a więc podważenia zgodności z prawem - ocenianych przez TK - przepisów art. 25 ust. Ib ustawy emerytalnej.

Mając na uwadze powyższe zarzuty organ rentowy wniósł o zmianę ww. wyroku w zaskarżonej części poprzez oddalenie odwołania.

W odpowiedzi na apelację wnioskodawca wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja organu rentowego nie zasługuje na uwzględnienie, choć przy innej argumentacji aniżeli podniesionej przez Sąd I instancji.

Na wstępie wskazać należy, iż postępowanie apelacyjne ma merytoryczny charakter i jest dalszym ciągiem postępowania rozpoczętego przed sądem pierwszej instancji. Zgodnie z treścią art. 378 § 1 k.p.c., sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Rozważając zakres kognicji sądu odwoławczego, Sąd Najwyższy stwierdził, iż sformułowanie "w granicach apelacji" wskazane w tym przepisie oznacza, iż sąd drugiej instancji między innymi rozpoznaje sprawę merytorycznie w granicach zaskarżenia, dokonuje własnych ustaleń faktycznych prowadząc lub ponawiając dowody albo poprzestaje na materiale zebranym w pierwszej instancji, ustala podstawę prawną orzeczenia niezależnie od zarzutów podniesionych w apelacji oraz kontroluje poprawność postępowania przed sądem pierwszej instancji, pozostając związany zarzutami przedstawionymi w apelacji, jeżeli są dopuszczalne, ale biorąc z urzędu pod uwagę nieważność postępowania, orzeka co do istoty sprawy stosownie do wyników postępowania (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., sygn. akt III CZP 49/07, OSN 2008/6/55). Dodatkowo należy wskazać, iż dokonane przez sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne, sąd drugiej instancji może podzielić i uznać za własne (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 października 1998 r., sygn. akt II CKN 923/97, OSNC 1999/3/60). Może również zmienić ustalenia faktyczne stanowiące podstawę wydania wyroku sądu pierwszej instancji, i to zarówno po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, jak i bez przeprowadzenia postępowania dowodowego uzasadniającego odmienne ustalenia, chyba że szczególne okoliczności wymagają ponowienia lub uzupełnienia tego postępowania (por. uchwała składu 7 sędziów Izby Cywilnej z 23 marca 1999 r., sygn. akt III CZP 59/98, OSNC 1999, nr 7-8, poz. 124).

Spór w przedmiotowym postępowaniu sprowadzał się do rozstrzygnięcia, czy wnioskodawca Zbigniew #### ma prawo domagać się ustalenia wysokości emerytury, przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., sygn. akt 140/20 zgodnie z wnioskiem złożonym w dniu 20 lutego 2025 r.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu najdalej idącego podniesionego przez organ rentowy, tj. naruszenia przez Sąd I instancji art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP z dnia 02.04.1997r. stwierdzić należy, że bezsprzecznie w dniu 4 czerwca 2024 r., w sprawie o sygn. akt SK 140/20 zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego, w którym stwierdzono, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Przepisy Konstytucji RP jednoznacznie także stanowią, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. „Obowiązek ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego ma rangę konstytucyjną (TK – K 2/07), zaś jego wykonanie musi nastąpić niezwłocznie (TK – K 35/15). Ewentualne opóźnienie ogłoszenia orzeczenia Trybunału w organie urzędowym nie może wywoływać negatywnych skutków dla korzystania z konstytucyjnego prawa do wznowienia postępowania sądowego (NSA – II FSK 1974/16; SN – I PK 163/17).

W tym względzie warto odwołać się do uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2016 r., w myśl której zgodnie z art. 190 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego podlegają niezwłocznemu opublikowaniu. Nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzający niezgodność z Konstytucją określonego przepisu uchyla domniemanie jego zgodności z Konstytucją z chwilą ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny w toku postępowania (LEX nr 2023100). Moc powszechnie obowiązująca orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego powoduje, iż wszystkie inne organy władzy publicznej, również organy władzy sądowniczej, mają obowiązek przestrzegania i stosowania tych orzeczeń (Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2024 r., IV KK 429/24, LEX nr 3814697). Podobnie orzekł Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 19 września 2024 r., II Zo 69/24- w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Powszechnie obowiązująca moc orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego zobowiązuje wszystkie inne organy władzy publicznej, w tym również organy władzy sądowniczej (Sąd Najwyższy), do przestrzegania i stosowania tych orzeczeń, a konkretnie ich sentencji (LEX nr 3758345). Żaden organ państwa nie ma kompetencji do oceny, czy orzeczenie zostało wydane we właściwym składzie i z zachowaniem określonej w przepisach prawa procedury, a tym samym - czy można mu przypisać walor ostateczności i mocy powszechnie obowiązującej. Wobec jednoznacznie brzmiącej normy konstytucyjnej wyrażonej w art. 190 ust. 1 Konstytucji RP przyznanie takiej kompetencji nie jest możliwe bez zmiany Konstytucji (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 2024 r., II NSNc #4/23, Opublikowano: OSNKN 2024/2/9). Publikacja orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw nie ma więc znaczenia dla wywoływania przez niego skutków prawnych. Orzeczenie staje się ostateczne z chwilą jego publicznego ogłoszenia na sali rozpraw.

Okoliczność braku promulgacji orzeczenia Trybunału w żadnym razie nie powoduje, że orzeczenie to dla organów demokratycznego państwa prawa może być uznane za nieistniejące. Mimo, że utrata mocy obowiązującej norm uznanych za niekonstytucyjne (derogacja, zmiana prawa w zakresie obowiązywania) następuje z datą ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw, to już sam fakt ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny, po przeprowadzeniu postępowania kontrolnego, nie jest pozbawiony prawnego znaczenia dla postępowań toczących się przed organami administracyjnymi lub sądami na tle przepisów dotkniętych niekonstytucyjnością (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 października 2025 r., II SA/Po 474/25, LEX nr 3941449).

Zgodnie z przepisami Konstytucji sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz, zaś sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Powyższe oznacza, że nie można uzależniać realizacji podstawowego obowiązku sędziego, jakim jest wymierzanie sprawiedliwości od aktywności organu władzy wykonawczej. Brak publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie może rodzić negatywnych konsekwencji dla obywateli, albowiem oznaczałoby to, że władza wykonawcza wpływa na sądy, a takich uprawnień nie posiada.

Odnosząc powyższe do okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., sygn. akt SK 140/20 obowiązuje i wywołuje skutki prawne z chwilą jego ogłoszenia, zaś konsekwencją powyższego jest obowiązek organu rentowego jego respektowania, tym samym przeliczenia na nowo świadczenia z uwzględnieniem jego treści.

Bez wątpienia w dniu 4 czerwca 2024 r., w sprawie o sygn. akt SK 140/20, zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego, zgodnie z którym, art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie, w jakim dotyczy osób, które przed 6 czerwca 2012 r. (tj. przed ogłoszeniem ustawy z 11 maja 2012 r. zmieniającej ustawę z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wprowadzającej ww. przepis art. 25 ust. 1b ustawy – Dz.U. z 2012 r., po. 637), złożyły wniosek o jedną z emerytur wymienionych w art. 25 ust. 1b, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Tego rodzaju legislacja, w ocenie Trybunału, jest wadliwa i w żaden sposób nie mieści się w ramach wyznaczonych przez art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP. Na podstawie tegoż wyroku Trybunału Konstytucyjnego zwrotu świadczeń emerytalnych w zakresie (niesłusznie) pomniejszonym o sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych, mogą domagać się ubezpieczeni, którzy przed dniem 6 czerwca 2012 r. nabyli prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym (tj. przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego) i zdecydowali się przejść na taką emeryturę, a następnie – złożyli wniosek o emeryturę powszechną. Obalenie domniemania zgodności z prawem przepisu ustawy odbywa się właśnie poprzez zbadanie zgodności aktu normatywnego z Konstytucją przez Trybunał Konstytucyjny. Nie można wbrew istniejącemu orzeczeniu stwierdzającemu niezgodność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z Konstytucją w dalszym ciągu twierdzić, że przepis ten korzysta z domniemania zgodności z Konstytucją i winien stanowić podstawę rozstrzygnięcia, w myśl trwałości i pewności obrotu prawnego.

Sąd Apelacyjny stwierdza, że wnioskodawca Zbigniew #### jest objęty przedmiotowym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego i to właśnie ten wyrok winien być podstawą do ustalenia wysokości świadczenia z pominięciem art. 25 ust 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jako przepisu który został uznany za niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny wskazał także, że „skutkiem niniejszego wyroku jest prawo wznowienia postępowania z mocy art. 190 ust. 4 Konstytucji. Przepis ten otwiera drogę do sanacji sytuacji prawnych, w których zastosowanie art. 25 ust. 1b u.e.r. wywołało konsekwencje zakwestionowane przez Trybunał. Będzie zatem stosował się do tych osób, które przed 6 czerwca 2012 r. zdecydowały się skorzystać z tzw. wcześniejszej emerytury. Jednocześnie Trybunał podkreślił, że niniejszy wyrok wpłynie wyłącznie na sytuację osób, które nie nabyły prawa do emerytury wynikającej z osiągnięcia wieku emerytalnego przed 1 stycznia 2013 r. Tylko w ich wypadku doszło bowiem do niekonstytucyjnego zastosowania skarżonej normy prawnej, co było związane z ich nieświadomością co do skutku podjętej decyzji. W pozostałych wypadkach zaś uposażeni mieli świadomość zmian oraz możliwość uniknięcia ich konsekwencji, co słusznie zauważył Sąd Najwyższy w uchwale o sygn. akt III UZP 5/19, i co przekłada się na brak stosowalności niniejszego wyroku w stosunku do tych osób.

Z powszechnego charakteru wyroków Trybunału, o którym mowa w art. 190 ust. 1 Konstytucji i utraty mocy obowiązującej zaskarżonego przepisu (o czym stanowi art. 190 ust. 3 Konstytucji) wynika, że możliwość rozstrzygnięcia sprawy z pominięciem derogowanego przepisu odnosi się zasadniczo do wszystkich spraw, w których niekonstytucyjny przepis był podstawą orzeczenia o prawach osób uprawnionych, bez względu na to, kto i w jakim trybie zwrócił się do Trybunału z odpowiednim żądaniem. Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie Trybunału, pojęcie "wznowienia postępowania", o którym mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji ma szersze znaczenie niż pojęcie "wznowienia" w sensie technicznym, przewidziane w odpowiednich procedurach regulowanych w ustawach i obejmuje wszelkie instrumenty proceduralne stojące do dyspozycji stron, organów i sądów, wykorzystanie których umożliwia przywrócenie stanu konstytucyjności orzeczeń (zob. np. postanowienie z 14 kwietnia 2004 r., sygn. SK 32/01, OTK ZU nr 4/A/2004, poz. 35)”.

Sąd Apelacyjny jeszcze raz podkreśla, że publikacja przez Prezesa Rady Ministrów ma charakter jedynie techniczny, zaś wyrok obowiązuje i wywołuje skutki prawne z chwilą jego ogłoszenia. Publikacja więc nie powoduje, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego dopiero z tym momentem uzyskuje moc prawną- jak twierdzi organ rentowy.

Uwzględniając wyrok TK z dnia 4 czerwca 2024 r., sygn. akt SK 140/20 należało zobowiązać organ rentowy do ustalenia wysokości emerytury wnioskodawcy z pominięciem kwestionowanego przepisu ustawy. Nabywając na podstawie decyzji z dnia 28 stycznia 2010r. od dnia # grudnia 2009 r. emeryturę wcześniejszą, nie miał świadomości o skutkach prawnych zastosowania względem niego kwestionowanego przepisu ustawy emerytalnej. Decyzja z dnia 26 marca 2025 r. nabył prawo do emerytury w wieku powszechnym, zaś podstawa obliczenia emerytury została pomniejszona o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur, stosując przepis ustawy emerytalnej uznanej przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z ustawą zasadniczą.

Instytucja ponownego ustalenia prawa do świadczenia opisana w art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej ma na celu korektę prawomocnej decyzji organu rentowego, która z obiektywnych przyczyn jest wadliwa, bowiem istnieją przesłanki (nowe dowody lub ujawnione zostały nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji), które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. W przypadku niewykonywania przez ustawodawcę wyroku Trybunału Konstytucyjnego działającego jako sąd ustanowiony zgodnie z ustawą, niezależny i niezawisły, podstawę prawną wzruszenia przez organ rentowy na korzyść ubezpieczonego prawomocnej decyzji ustalającej wysokość świadczenia stanowi art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 53 z późn. zm.). Mechanizm przewidziany w art. 114 ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ma doprowadzić do zgodności z prawem wysokości renty lub emerytury, w sytuacji kiedy błąd popełni organ rentowy, błąd popełni ubezpieczony, a nawet w sytuacji kiedy nie popełniono błędu, a ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Ustalenie na podstawie orzeczenia Trybunału, że wydanie decyzji określającej sposób wyliczenia emerytury było nieprawidłowe jest nową okolicznością. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia # czerwca 2020 r., III AUa 747/19, LEX nr #63271, Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2020 r., III UZP 4/20, Opublikowano: OSNP 2021/6/71).

Sąd Apelacyjny stoi na stanowisku, że wnioskodawcy przysługuje prawo do przeliczenia emerytury z wieku powszechnego na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej bez zastosowania niekonstytucyjnego przepisu art. 25 ust 1 b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Sąd Odwoławczy nadmienia, że instytucja ponownego ustalenia prawa do świadczenia opisana w art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej ma na celu korektę prawomocnej decyzji organu rentowego, która z obiektywnych przyczyn jest wadliwa, bowiem istnieją przesłanki (nowe dowody lub ujawnione zostały nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji), które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość.

W zgodzie z zasadą pewności prawa i zasadą ochrony zaufania (art. 2 Konstytucji) przepis ten nakazuje wznowienie prawomocnie (ostatecznie) zakończonych postępowań. Przepis ten odsyła zatem do ustaw zwykłych, nakazując regulację trybu wspomnianej sanacji oraz determinując cel wznowienia. Osiągnięcie konstytucyjnego celu pozostawione zostało ustawodawcy zwykłemu. Publiczne prawo podmiotowe wynikające z art. 190 ust. 4 Konstytucji jest ściśle powiązane z gwarancjami wynikającymi z konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji), ale to ustawa zwykła określać ma "zasady i tryb" wznawiania postępowania, zaś Konstytucja przesądza o samym fakcie sanacji indywidualnych stosunków prawnych, wyznaczając cel wznowienia - w trybie procedur ukształtowanych w ustawach (zob. uchwałę siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2010 r., sygn. akt II GPS 1/10, (...) 2010 Nr 5, poz. 81). Sumując, pojęcie "wznowienia postępowania" zawarte w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP ma szersze znaczenie, niż wznowienie postępowania regulowane w odpowiednich ustawach i obejmuje wszelkie instrumenty proceduralne, stojące do dyspozycji stron, organów i sądów, wykorzystanie których umożliwia przywrócenie stanu konstytucyjności orzeczeń. Ustawodawca konstytucyjny pozostawił jednak ustawodawcy zwykłemu i sądom osiągnięcie skutku sanacyjnego przewidzianego w art. 190 ust. 4 Konstytucji (zob. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 kwietnia 2004 r., sygn. akt SK 32/01, Legalis nr 62468).

Konsekwencją zaprezentowanego stanowiska jest stwierdzenie, że podniesione przez organ rentowy zarzuty apelacyjne okazały się niezasadne, stąd też Sąd Odwoławczy oddalił apelację na podstawie art. 385 k.p.c.

O kosztach postępowania Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 98 § 1i 1¹ k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. oraz § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2026.118 t.j. z dnia 2026.02.02). Mając powyższe na względzie zasądzono od organu rentowego na rzecz wnioskodawcy Zbigniewa #### kwotę 270 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej - punkt 2 wyroku.