Ustalenie rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach dla kierowcy samochodu ciężarowego

Sygn. akt VIII U ##/24

U Z A S A D N I E N I E

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie decyzją z dnia # lipca 2024 roku, znak: ENP/25/####, przyznał #### #### prawo do emerytury od dnia # lipca 2024, tj. od daty osiągnięcia przez niego wieku 65 lat. W przedmiotowej decyzji ZUS odmówił natomiast ubezpieczonemu prawa do rekompensaty, argumentując, że nie przedłożył świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, natomiast w świadectwie pracy z dnia 10 lipca 2001 roku zakład pracy wymieniając stanowisko pracy nie powołał się na przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 1983 roku, które określiłyby charakter wykonywanej pracy, z powołaniem się na dział i pozycję (decyzja k. 10 a.e.).

#### #### reprezentowany przez fachowego pełnomocnika złożył odwołanie od powyższej decyzji, domagając się jej zmiany w części poprzez przyznanie prawa do rekompensaty z tytułu wykonywania pacy w szczególnych warunkach przez okres wynoszący 15 lat i uwzględnienia rekompensaty podczas ustalania podstawy obliczenia emerytury. Ponadto domagał się zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu odwołania podniósł, że w okresie od 4 listopada 1980 roku do 31 marca 2001 roku, podczas zatrudnienia w Przedsiębiorstwie Przewozu Towarów PKS Nr 2 w Lublinie, w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace w szczególnych warunkach wskazane w wykazie A, dziale VIII, poz. 2, pkt 1, tj. prace na stanowisku „kierowcy samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony” (odwołanie k. 4 -6).

W odpowiedzi na odwołanie ZUS wniósł o jego oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. Organ rentowy podtrzymał stanowisko, że ubezpieczony nie udowodnił 15 – letniego okresu pracy w szczególnych warunkach (odpowiedź na odwołanie k. 12 - 13).

W toku dalszego postępowania strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska.

Sąd Okręgowy w Lublinie ustalił, co następuje:

#### #### urodził się w dniu # #### 1959 roku. Ubezpieczony w dniu # czerwca 2024 roku złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o emeryturę z rekompensatą z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach. W odpowiedzi ZUS wydał zaskarżoną w rozpatrywanej sprawie decyzję (wniosek k. 1-3 a.e.; decyzja k. 10-12 a.e.).

Wnioskodawca w okresie od 4 listopada 1980 roku do 30 czerwca 2001 roku był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w Przedsiębiorstwie Przewozu Towarów PKS Nr 2 w Lublinie (poprzednio: Przedsiębiorstwo PKS Oddział III w Lublinie). Zakład ten świadczył usługi transportowe wynajmując przedsiębiorcom pojazdy, w tym samochody ciężarowe o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony. Zakład ten posiadał także mniejsze samochody typu ŻUK. PKS w tamtym okresie dysponował około 300 pojazdami i zatrudniał kierowców oraz mechaników (akta osobowe k. 27, w tym: umowa o pracę z dnia 4 listopada 1980 roku, umowa o pracę z dnia 18 listopada 1980 roku; zeznania #### #### k.30; zeznania #### #### k. 30 v; zeznania wnioskodawcy k. 29v, 31).

Wnioskodawca został przyjęty do PKS na stanowisko kierowcy samochodu ciężarowego. Prawo jazdy kategorii C - uprawniające do kierowania samochodami ciężarowymi - posiadał od 1977 roku, tj. od ukończenia szkoły przyzakładowej PKS. #### #### jeździł samochodem ciężarowym o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony po całej Polsce, przewożąc towar dla klientów PKS. Samochód miał przydzielony na stałe – najpierw jeździł STAREM 28, potem STAREM 200 z przyczepą i na koniec lat 90. STAREM 11 z przyczepą. W początkowym okresie zatrudnienia woził dla PKS tzw. drobnicę, wówczas pracował z konwojentem. Później, przewoził towar dla FSC, Zakładów Ziemniaczanych i WODROL. Pracował ponad pełny wymiar czasu pracy – po 12 -14 godzin dziennie. Pracę zaczynał o 7.00 rano, a kończył po zjeździe z trasy, zwykle późnym wieczorem. Trasę na dany wyznaczał kierowcom dyspozytor. Wydawał im kartę kierowcy, w której wpisana była trasa. Każdy kierowca uzupełniał kartę w kabinie samochodu wpisując stan licznika początkowy i końcowy. Po powrocie kartę należało zdać do dyspozytora (zeznania #### #### k.30; zeznania #### #### k. 30 v; zeznania wnioskodawcy k. 29v, 31).

Wnioskodawca nie był kierowany do wykonywania innych prac. Nie zajmował się załadunkiem i rozładunkiem towaru. Nie jeździł też mniejszymi samochodami, gdyż te pojazdy prowadzili młodsi kierowcy, którzy posiadali prawo jazdy kategorii B. Wnioskodawca nie naprawiał samochodu w przypadku, gdy uległ awarii. Gdy doszło do awarii samochodu, to dzwonił po Pogotowie Techniczne lub oddawał samochód do zakładowego warsztatu, gdzie naprawiali go mechanicy. W przypadku konieczności dłuższej naprawy wnioskodawca otrzymywał samochód zastępczy. Podczas zatrudnienia w PKS wnioskodawca nie otrzymywał dodatku do wynagrodzenia z tytułu szkodliwych warunków pracy (zeznania #### #### k.30; zeznania #### #### k. 30 v; zeznania wnioskodawcy k. 29v, 31).

Na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego wnioskodawca pracował do dnia 30 marca 2001 roku. Pod koniec marca 2001 roku otrzymał wypowiedzenie umowy o pracę i na okres wypowiedzenia od 1 kwietnia 2001 roku do 30 czerwca 2001 roku został skierowany do pracy w CPN na stanowisko sprzedawcy (akta osobowe k. 27, w tym: polecenie czasowego wykonywania innej pracy niż określona w umowie; zeznania wnioskodawcy k. 29v, 31).

W okresie zatrudnienia w PKS wnioskodawca nie korzystał z urlopów bezpłatnych i nie odbywał zasadniczej służby wojskowej. Szkolenie wojskowe odbył jeszcze przed zatrudnieniem. Był niezdolny do pracy w okresach: 7 – 13 stycznia 1992 roku (7 dni), 29 czerwca – 5 lipca 192 roku (7 dni), 31 marca 1993 roku (1 dzień), 24 – 27 czerwca 1993 roku (4 dni), 20 -31 listopada 1993 roku (11 dni), 21 – 23 grudnia 1994 roku (3 dni), 18 – 26 kwietnia 1995 roku (6 dni), 14 – 15 grudnia 1995 roku (2 dni), 22 – 31 stycznia 1996 roku (10 dni), 4 – 10 grudnia 2000 roku (7 dni), 3 – 9 kwietnia 2001 roku (7 dni) (akta osobowe k. 27, w tym: świadectwo pracy z 10 lipca 2001 roku).

Po ustaniu zatrudnienia, w dniu 10 lipca 2001 roku, zakład pracy wydał wnioskodawcy świadectwo pracy, w którym w punkcie 4.8 zaświadczył, że w  okresie zatrudnienia od 4 listopada 1980 roku do 31 marca 2001 roku #### #### wykonywał prace w szczególnych warunkach na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego pow. 3,5 tony. Pracodawca odwołał się do wykazu A, działu VIII, poz. 2, pkt 5 zarządzenia Ministra Komunikacji z dna 29 czerwca 1983 roku (świadectwo pracy - akta osobowe k. 27).

Powyższy stan faktyczny został ustalony w oparciu o przytoczone dowody z dokumentów zawarte w aktach sprawy, w tym przede wszystkim w aktach osobowych wnioskodawcy i aktach organu rentowego, a także w oparciu o zeznania wnioskodawcy i świadków.

Sąd w całości podzielił zeznania świadków #### #### i #### ####, którzy tak jak wnioskodawca pracowali w Przedsiębiorstwie Przewozu Towarów PKS Nr 2 w Lublinie na stanowiskach kierowców. Obaj świadkowie szczegółowo opisali czynności, które wykonywał wnioskodawca w spornym okresie zatrudnienia oraz warunki jego pracy. Ze spójnych zeznań świadków wynika, że w spornym okresie zatrudnienia wnioskodawca stale pracował jako kierowca samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym pow. 3,5 tony i nie był kierowany do wykonywania innych prac. Ponadto pracę kierowcy wykonywał ponad 8 – godzinny wymiar czasu pracy. Sąd przyjął powyższe zeznania świadków za prawdziwe, mając przy tym na uwadze, że pochodziły od osób niezainteresowanych wynikiem sporu, które z racji zatrudnienia w jednym zakładzie pracy na co dzień mogły obserwować wnioskodawcę przy pracy,

Także zeznania wnioskodawcy Sąd przyjął do ustaleń faktycznych. Zeznania te były spójne, logiczne i zgodne z dokumentami zawartymi w jego aktach osobowych oraz z zeznaniami świadków.

Sąd jako wiarygodne ocenił wymienione wyżej dokumenty. Zostały one sporządzone w przepisanej formie, w oparciu o obowiązujące w dacie ich wydania przepisy prawne oraz wydane przez kompetentne osoby w ramach przysługujących im uprawnień. Odnośnie zakwestionowanego przez ZUS świadectwa pracy Sąd miał na uwadze, że jest ono dokumentem prywatnym, wystawionym przez pracodawcę, jest jego oświadczeniem wiedzy, które może być podważane w każdy sposób przed sądem w postępowaniu w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Sąd nie jest zaś w żaden sposób związany oceną charakteru zatrudnienia pracownika dokonaną przez pracodawcę w wystawionym pracownikowi świadectwie pracy czy świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Mają one służyć jedynie celom dowodowym. Dokument ten podlega co do swojej wiarygodności i mocy dowodowej takiej samej ocenie, jak każdy inny dowód (art. 233 § 1 k.p.c.).

Warto podkreślić, że organ rentowy w zaskarżonej decyzji oraz w toku postępowania sądowego zakwestionował jedynie formę udokumentowania okresu pracy w szczególnych warunkach w świadectwie pracy, a nie sam fakt wykonywania pracy określonego rodzaju.

Sąd Okręgowy w Lublinie zważył, co następuje:

#### #### w rozpatrywanej sprawie ubiegał się o ustalenie prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych, co przełożyłoby się na wysokość kapitału początkowego, jak również wysokość pobieranej emerytury.

Warunki przyznania ubezpieczonym rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych zostały uregulowane w ustawie z dnia 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych (obecnie Dz. U. z 2024 r. poz. 1696 tekst jednolity). Jak stanowi art. 2 pkt 5 tej ustawy rekompensata to odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.

Ponadto, zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wynoszący co najmniej 15 lat. Zgodnie z ust. 2 wskazanego przepisu rekompensata nie przysługuje jednak osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Jak natomiast stanowi art. 23 powołanej ustawy, ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę i jest ona przyznawana w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Bezspornym w rozpatrywanej sprawie było, że skarżący nie jest uprawniony do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych. Tym samym rekompensata przysługiwałaby mu, jeżeli wykazałaby 15-letni okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach.

Wskazać należy, że pracę można uznać za wykonywaną w warunkach szczególnych, jeśli zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie Dz. U. z 2024 roku, poz. 1631 t.j., zwana dalej ustawą emerytalną) pracownik jest zatrudniony przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Jednocześnie ust. 4 cytowanego przepisu stanowi, że rodzaje prac wykonywanych w warunkach szczególnych ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Tego typu prace zawarte są w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 roku, Nr 8, poz. 43). Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.

Dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy i jej wykonywanie w warunkach określonych w § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, a więc stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy). Przy ustalaniu okresów pracy w szczególnych warunkach, wymaganych do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, nie jest dopuszczalne zaliczanie innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika w stopniu powodującym wcześniejszą utratę zdolności do zatrudnienia i nie zostały wymienione w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2014 roku, sygn. akt II UK 395/13, LEX nr 1455235).

Brak wystawienia dokumentów potwierdzających wykonywanie pracy tego rodzaju lub ich błędne wypełnienie, nie stanowi wystarczającej podstawy do przyjęcia, że pracownik nie wykonywał pracy w takich warunkach. Obowiązek sporządzenia dokumentacji w tym zakresie obciąża pracodawcę, w związku, z czym wyciąganie wobec pracownika jakichkolwiek negatywnych konsekwencji braku lub błędnego jej sporządzenia byłoby dla niego nazbyt krzywdzące. Należy mieć na uwadze fakt, że w postępowaniu sądowym nie znajdują zastosowania ograniczenia w zakresie dopuszczalnych źródeł dowodowych, ustanowione na potrzeby postępowania przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, a wynikających z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 roku w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno–rentowe (Dz. U. z 2011 roku, Nr 237, poz. 1412). Zasadniczym celem postępowania sądowego jest rozstrzygnięcie sprawy po dostatecznym, wszechstronnym wyjaśnieniu jej okoliczności spornych. Ułatwia to art. 473 k.p.c., który wprost stanowi, iż w postępowaniu przed sądem w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu ze świadków i przesłuchania stron. Powyższe oznacza, że każdy fakt może być dowodzony wszelkimi środkami, które Sąd uzna za pożądane, a ich dopuszczenie za celowe (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1984 roku, sygn. akt III UZP 6/84, LEX nr 14625; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1984 roku, sygn. akt III UZP 48/84, LEX nr 14630, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 1997 roku, sygn. akt II UKN 186/97, OSNP 1998/11/342; wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 29 stycznia 2013 roku, sygn. akt III AUa 808/12, LEX nr 1313299). Z przedstawionym poglądem i wynikającymi z niego wnioskami Sąd Okręgowy w pełni się zgadza.

W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, Sąd ustalił, że wnioskodawca w okresie zatrudnienia w Przedsiębiorstwie Przewozu Towarów PKS Nr 2 w Lublinie od 4 listopada 1980 roku do 31 marca 2001 roku (z wyłączeniem okresów, w których był niezdolny do pracy) stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace wskazane w wykazie A, dziale VIII, poz. 2 stanowiącym załącznik nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 roku, Nr 8, poz. 43). tj. „prace kierowców samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony”. Jak wykazało postępowanie dowodowe, ubezpieczony wykonywał obowiązki kierowcy samochodu ciężarowego powyżej 3,5 tony, w reżimie stosunku pracy stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Nie był kierowany do innych czynności, takich jak załadunek, rozładunek, czy naprawa awarii pojazdów.

Po zsumowaniu okresów wykonywania pracy na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego pow. 3,5 tony uznać należy, że #### #### udowodnił okres pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 20 lat, 2 miesięcy i 22 dni (po odjęciu okresów niezdolności do pracy), co oznacza, że spełnia warunki z art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych.

Z uwagi zaś na okoliczność, że organ rentowy nie kwestionował spełnienia przez wnioskodawcę pozostałych przesłanek do przyznania mu prawa do rekompensaty, należało zmienić w tym zakresie zaskarżoną decyzję i ustalić #### #### prawo do rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach, o czym Sąd w oparciu o wyżej wskazane przepisy oraz art.477¹⁴ § 2 k.p.c. orzekł w punkcie I wyroku.

O zasadach zwrotu kosztów procesu, zgodnie z art. 98 § 1 i § 11 k.p.c., Sąd orzekł w punkcie II wyroku. Wysokość kosztów, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika wnioskodawcy została ustalona na podstawie § 9 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku o opłatach za czynności radców prawnych (Dz.U. z .2023 r. poz.1935 t.j. ze zm.).