Rekompensata dla kierowcy ciężarówek i autobusów – kolejna wygrana sprawa przeciwko ZUS

Sygn. akt VIII U ##/24

U Z A S A D N I E N I E

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie decyzją z dnia 3 października 2024 roku, odmówił Adamowi #### prawa do rekompensaty, argumentując, że nie udokumentował on wymaganego 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach.

W uzasadnieniu decyzji ZUS podniósł, że nie uwzględnił okresów zatrudnienia wnioskodawcy do okresów pracy w szczególnych warunkach:
- od dnia 2 listopada 1984 roku do dnia 31 sierpnia 1994 roku Spółdzielni Transportowej Samopomoc Chłopska na stanowisku „kierowca samochodu ciężarowego”, ponieważ pracodawca w przedłożonym świadectwie pracy nie wskazał aby praca wnioskodawcy była pracą w warunkach szczególnych,
- od dnia 16 kwietnia 1997 roku do dnia 30 września 2001 roku w TRANS Europa #### ####, z uwagi na to, że pracodawca nie podał wykazu według przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r.,
- od 26 czerwca 2004 r. do 31 grudnia 2008 r. w Biurze Podróży i Turystyki ALMATUR-LUBLIN z tożsamego, jak wyżej powodu.

Adam #### - reprezentowany przez fachowego pełnomocnika - złożył odwołanie od powyższej decyzji, domagając się jej zmiany poprzez przyznanie wnioskodawcy prawa do rekompensaty z tytułu wykonywania pacy w szczególnych warunkach.

W uzasadnieniu odwołania pełnomocnik wnioskodawcy podniósł, że wnioskodawca stale i w pełnym wymiarze u pracodawców wskazanych przez niego i w zaskarżonej decyzji wykonywał pracę kierowcy samochodu ciężarowego o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony oraz kierowcy autobusu o liczbie miejsc powyżej 15, co trwało ponad 15 lat (ponad 18 lat) i tym samym ZUS nie zakwestionował faktu wykonywania przez wnioskodawcę prac wskazanych w w/w świadectwach, a jedynie wskazał rozbieżność w nazewnictwach stanowisk pracy (odwołanie k. 3-7v).

W odpowiedzi na odwołanie ZUS wniósł o jego oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. Organ rentowy podtrzymał stanowisko, że ubezpieczony nie udowodnił 15 – letniego okresu pracy w szczególnych warunkach (odpowiedź na odwołanie k. 18-19).

W toku dalszego postępowania strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska.

Sąd Okręgowy w Lublinie ustalił, co następuje:

Adam #### urodził się w dniu # kwietnia 1959 roku. Wnioskodawca od 1979 r. posiada uprawnienia do prowadzenia pojazdów mechanicznych, od 17 października 1981 r. pojazdów ciężarowych, od 21 maja 1993 r. autobusów (bezsporne, okazane prawo jazdy na rozprawie w dniu 21 maja 2025 r.).

Ubezpieczony w dniu 29 lipca 2024 roku złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o emeryturę wraz z rekompensatą. Decyzją z dnia 22 sierpnia 2024 roku ZUS przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury od dnia 1 lipca 2024 roku, tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Jednocześnie z treści tej decyzji wynika, że organ rentowy nie przyznał wnioskodawcy prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych z uwagi na to, że wnioskodawca nie legitymował się prawidłowymi dokumentami potwierdzającymi pracę w tych warunkach (wniosek i decyzja, akta ZUS.).

Wnioskodawca od dnia 2 listopada 1984 r. do 31 sierpnia 1994 r. w pełnym wymiarze czasu pracy był zatrudniony w Spółdzielni Transportowej Samopomoc Chłopska w Lublinie, na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego

W okresie od 16 kwietnia 1997 r. do 30 września 2001 roku, w pełnym wymiarze czasu pracy był zatrudniony jako kierowca autokaru i samochodu ciężarowego w firmie prowadzonej przez #### #### TransEuropa.

Z kolei w okresie od 26 czerwca 2004 r. do 30 września 2009 r. zajmował stanowisko kierowcy autobusu jako pracownik, w pełnym wymiarze czasu pracy, w Biurze Podróży i Turystyki ALMATUR-LUBLIN Spółce z o.o. w Lublinie.

Wnioskodawca prowadził samochody ciężarowe wyłącznie o ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony (STAR 200, TIR o ładowności 40 ton), zaś pojazdy autobusowe (autokarowe) o liczbie ponad 50 miejsc.

W Spółdzielni Samopomoc Chłopska wnioskodawca rozwoził towary do wiejskich sklepów. Pracę zaczynał i kończył na tzw. bazie w godzinach od 7 do 15, a zwykle do 16, przy czym na bazie był już o 6.30. Zdarzało się w trakcie tego zatrudnienia, że na zlecenie w niedziele zajmował się rozładowywaniem pociągów. W razie awarii pojazdu nie dochodziło do przestoju, bo wówczas korzystał z drugiego pojazdu ciężarowego. Wnioskodawca miał również półroczną przerwę prowadzeniu pojazdu ciężarowego z uwagi na zatrzymane prawo jazdy. W tym czasie pracował jako konwojent.

W firmie #### #### wnioskodawca zajmował stanowisko kierowcy autobusu o liczbie miejsc 53 i ponieważ był to autokar turystyczny wnioskodawca prowadził go na głównie europejskich trasach wycieczkowych. W okresie zimowym powierzany mu był samochód typu TIR o ładowności 40 to, którym wnioskodawca przewoził towary takie jak drewno, czy płytki ceramiczne. Trasy rozwożenia były różne, głównie do Hiszpanii i na Ukrainę. U #### #### nie zdarzały się przestoje, bowiem pracodawca dysponował kilkoma autobusami oraz kilkoma samochodami ciężarowymi. W razie awarii wnioskodawca przesiadał się na inny pojazd.

W okresie zatrudnienia w firmie ALMATUR-LUBLIN wnioskodawca w pełnym wymiarze czasu pracy pracował jako kierowca autobusu. Firma dysponowała początkowo dwoma autokarami, potem jednym. Wnioskodawca jako kierowca obsługiwał trasy wycieczkowe w Polsce i zagranicą.

U wszystkich powyższych pracodawców wykonywał wyłącznie prace kierowcy samochodu ciężarowego i kierowcy autobusu (autokaru).

U pracodawców, o których wyżej mowa nie korzystał z urlopów bezpłatnych, ani zwolnień lekarskich.

Powyższy stan faktyczny został ustalony w oparciu o przeprowadzone dowody z zeznań świadków: Lucjana #### (k. 52v-53), Leszka #### (k. 53-53v), Henryka #### (k. 53v-54) oraz zeznania wnioskodawcy (K. 51v-52, 54), jak również dokumentację znajdującą się w aktach sprawy i aktach rentowych, w tym akta osobowe (k. 39,42,45).

Sąd w całości podzielił zeznania wnioskodawcy, gdyż są one spójne, logiczne i zgodne z dokumentami zawartymi w jego aktach osobowych oraz zeznaniami świadków, które były szczerze i wiarygodne. Świadkowie potwierdzili rodzaj i charakter czynności wykonywanych przez wnioskodawcę w spornych okresach zatrudnienia u poszczególnych pracodawców.

Sąd jako wiarygodne ocenił wymienione wyżej wskazane dokumenty, w tym przede wszystkim znajdujące się w aktach osobowych wnioskodawcy. Zostały one sporządzone w przepisanej formie, w oparciu o obowiązujące w dacie ich wydania przepisy prawne oraz wydane przez kompetentne osoby w ramach przysługujących im uprawnień. Odnośnie zakwestionowanych przez ZUS świadectw pracy, to Sąd miał na uwadze, że są one dokumentami prywatnymi, wystawionymi przez pracodawców i  stanowią oświadczenie wiedzy, które może być podważane w każdy sposób przed sądem w postępowaniu w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Sąd nie jest zaś w żaden sposób związany oceną charakteru zatrudnienia pracownika dokonaną przez pracodawcę w wystawionym pracownikowi świadectwie pracy czy świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Mają one służyć jedynie celom dowodowym. Dokument ten podlega co do swojej wiarygodności i mocy dowodowej takiej samej ocenie, jak każdy inny dowód (art. 233 § 1 k.p.c.).

Warto jednak podkreślić, że organ rentowy w zaskarżonej decyzji oraz w toku postępowania sądowego zakwestionował w istocie prawidłowe wskazania dwóch pracodawców okresu pracy w szczególnych warunkach w świadectwach, a nie sam fakt wykonywania przez wnioskodawcę pracy określonego rodzaju, powoływał się również na fakt, iż w świadectwach pracy albo w ogóle nie wskazano, że okres pracy na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego stanowi rodzaj pracy określanej jako praca w szczególnych warunkach, albo też wskazanie było nieprawidłowe, tj. bez powołania się na przepisy właściwego rozporządzenia (k. 18 akt ZUS k. 6 akt ZUS, k. 6 akt ZUS). Nie ulegało jednak wątpliwości jaki rodzaj pracy wykonywał wnioskodawca.

Sąd Okręgowy w Lublinie zważył, co następuje:

Wnioskodawca w rozpatrywanej sprawie ubiegał się o ustalenie prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych, co przełożyłoby się na wysokość kapitału początkowego, jak również wysokość pobieranej emerytury.

Warunki przyznania ubezpieczonym rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych zostały uregulowane w ustawie z dnia 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych. Jak stanowi art. 2 pkt 5 tej ustawy rekompensata to odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.

Ponadto, zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wynoszący co najmniej 15 lat. Zgodnie z ust. 2 wskazanego przepisu rekompensata nie przysługuje jednak osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Jak natomiast stanowi art. 23 powołanej ustawy, ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę i jest ona przyznawana w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Bezspornym w rozpatrywanej sprawie było, że skarżący nie jest uprawniony do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych. Tym samym rekompensata przysługiwałaby mu, jeżeli wykazałby 15-letni okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach.

Wskazać należy, że pracę można uznać za wykonywaną w warunkach szczególnych, jeśli zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, pracownik jest zatrudniony przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Jednocześnie ust. 4 cytowanego przepisu stanowi, że rodzaje prac wykonywanych w warunkach szczególnych ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Tego typu prace zawarte są w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.

Dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy i jej wykonywanie w warunkach określonych w § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, a więc stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy). Przy ustalaniu okresów pracy w szczególnych warunkach, wymaganych do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, nie jest dopuszczalne zaliczanie innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika w stopniu powodującym wcześniejszą utratę zdolności do zatrudnienia i nie zostały wymienione w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2014 roku, sygn. akt II UK 395/13, LEX nr 1455235).

Brak wystawienia dokumentów potwierdzających wykonywanie pracy tego rodzaju lub ich błędne wypełnienie, nie stanowi wystarczającej podstawy do przyjęcia, że pracownik nie wykonywał pracy w takich warunkach. Obowiązek sporządzenia dokumentacji w tym zakresie obciąża pracodawcę, w związku, z czym wyciąganie wobec pracownika jakichkolwiek negatywnych konsekwencji braku lub błędnego jej sporządzenia byłoby dla niego nazbyt krzywdzące. Należy mieć na uwadze fakt, że w postępowaniu sądowym nie znajdują zastosowania ograniczenia w zakresie dopuszczalnych źródeł dowodowych, ustanowione na potrzeby postępowania przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, a wynikających z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 roku w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno–rentowe (Dz. U. z 2011 roku, Nr 237, poz. 1412). Zasadniczym celem postępowania sądowego jest rozstrzygnięcie sprawy po dostatecznym, wszechstronnym wyjaśnieniu jej okoliczności spornych. Ułatwia to art. 473 k.p.c., który wprost stanowi, iż w postępowaniu przed sądem w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu ze świadków i przesłuchania stron. Powyższe oznacza, że każdy fakt może być dowodzony wszelkimi środkami, które Sąd uzna za pożądane, a ich dopuszczenie za celowe (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1984 roku, sygn. akt III UZP 6/84, LEX nr 14625; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1984 roku, sygn. akt III UZP 48/84, LEX nr 14630, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 1997 roku, sygn. akt II UKN 186/97, OSNP 1998/11/342; wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 29 stycznia 2013 roku, sygn. akt III AUa 808/12, LEX nr 1313299). Z przedstawionym poglądem i wynikającymi z niego wnioskami Sąd Okręgowy w pełni się zgadza.

W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, Sąd ustalił, że wnioskodawca w okresie zatrudnienia u pracodawców: Spółdzielnia Transportowa Samopomoc Chłopska, #### #### TransEuropa i Biuro Podróży i Turystyki ALMATUR-POLSKA Spółka z o.o. w Lublinie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace wskazane w wykazie A, dziale VIII, poz. 2 stanowiącym załącznik nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, tj. prace kierowców samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony oraz prace kierowców autobusów o liczbie miejsc powyżej 15. Jak wykazało postępowanie dowodowe, ubezpieczony wykonywał obowiązki kierowcy samochodu ciężarowego powyżej 3,5 tony, w reżimie stosunku pracy stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, podobnie jak prace kierowcy autobusu o liczbie miejsc powyżej 15. Nie był kierowany do innych czynności, takich jak załadunek, rozładunek, czy naprawa awarii pojazdów.

Łączny okres jego pracy w warunkach szczególnych wyniósł do dnia 31 grudnia 2008 r. (okres po tej dacie nie ma znaczenia w sprawie o rekompensatę) ponad 18 lat. Wnioskodawca nie przebywał również na urlopach bezpłatnych, wychowawczych i zwolnieniach lekarskich, których wymiar mógłby obniżyć jego okres pracy w warunkach szczególnych. Okres owych 18 lat należy jednak obniżyć o okres, w którym wnioskodawca, z uwagi na zatrzymanie prawa jazdy, wykonywał prace konwojenta. Nie zmienia to jednak faktu, iż ów półroczny okres nie powoduje, iż wnioskodawca nie spełnia przesłanki legitymowania się co najmniej 15-letnim okresem pracy w warunkach szczególnych.

Reasumując należy uznać, że wnioskodawca udowodnił okres pracy w szczególnych warunkach w wymiarze powyżej 15 lat, co oznacza, że spełnia warunki z art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych.

Z uwagi zaś na okoliczność, że organ rentowy nie kwestionował spełnienia przez wnioskodawcę pozostałych przesłanek, należało zmienić zaskarżoną decyzję i przyznać Adamowi #### prawo do rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach, o czym Sąd w oparciu o wyżej wskazane przepisy oraz art.477¹⁴ § 2 k.p.c. orzekł w wyroku.