Blog

Zakaz naruszania prawa własności poprzez przywrócenie stanu zgodnego z prawem a zasiedzenie

Sąd Rejonowy Lublin – Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku Wydział Cywilny odrzucił powództwo w sprawie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem w związku z niedopuszczalnością drogi sądowej wynikającą z niezakończenia się drogi administracyjnej. Wyrok z przedstawianej sprawy zamieszczaliśmy w dziale Wygrane sprawy w temacie Sprawa 107: Odrzucenie powództwa o przywrócenie stanu zgodnego z prawem związanego z naruszeniem prawa własności gruntu

Kwestia sporna omawianej sprawy

Klienci Kancelarii zostali pozwani o przywrócenie stanu zgodnego z prawem w związku z rzekomym naruszeniem prawa własności gruntu. Zarzut dotyczył drogi dojazdowej do nieruchomości pozwanych, która zdaniem powoda przebiegała po jego działce.

Stan faktyczny sprawy o przywrócenie stanu zgodnego z prawem

Powód skorzystał z usług geodezyjnych, w wyniku których to dysponował wykreślonymi mapami geodezyjnymi wskazującymi na naruszenia jego gruntów przez właścicieli sąsiadującej działki (klientów Kancelarii) poprzez urządzenie drogi dojazdowej do nieruchomości po działce powoda. Istotnym jest, iż przed złożeniem pozwu w Sądzie powód zwrócił się o przywrócenie stanu zgodnego z prawem do Gminy co spowodowało wszczęcie postępowania administracyjnego.

Pozwani nie zgadzali się z twierdzeniami powoda wskazując, że droga dojazdowa do ich nieruchomości nie przebiega po działce sąsiada (powoda) utrzymując, iż powód nie wykazał, że jest właścicielem nieruchomości, której własność pozwani rzekomo naruszyli, jako że droga dojazdowa pozwanych przebiega po działce, której są właścicielami. Co więcej, sporna droga była użytkowana przez pokolenia, a na początku lat dziewięćdziesiątych doprowadzono gaz do nieruchomości pozwanych znajdujących się na ich działce zgodnie z planem, co jest zaznaczone w wyrysie geodezyjnym i przebiega pod sporną drogą dojazdową. Dla pozwanych nagłe wytyczenie granic sugerujące przebieg przyłącza jak i samej drogi dojazdowej poza granicami należącej do pozwanych działki było niezrozumiałe i zaskakujące, jako że dotychczas nie było żadnych zmian w granicy sąsiadujących działek na mapach ewidencyjnych.

Uwaga! Powód nie wykazał, że jest właścicielem nieruchomości, której własność pozwani rzekomo naruszyli w inny sposób niż przez pozbawienie go faktycznego władztwa nad nią.

Przedmiotowa droga dojazdowa przebiega wzdłuż działki należącej do pozwanych od 1991 r., którą to pozwani otrzymali w spadku po rodzicach. Granica oraz przebieg drogi są niezmienne od co najmniej 45 lat, natomiast sama droga była i jest użytkowana w sposób jawny przez rodzinę pozwanych od pokoleń. Co więcej, na początku lat dziewięćdziesiątych doprowadzono gaz do nieruchomości pozwanych znajdujących się na ich działce zgodnie z planem, co jest zaznaczone w wyrysie geodezyjnym i przebiega pod sporną drogą dojazdową. Natomiast dotychczasowi właściciele działki należącej obecnie do powoda nie rościli żadnych praw do spornej drogi dojazdowej akceptując istniejący stan rzeczy. Co więcej zarząd dróg wykonywał chodniki i wjazdy na posesje, również na posesję należącą do pozwanych wykonując wjazd na drogę dojazdową pozwanych, co jest naniesione na mapie ewidencyjnej. Pozwani jak i rodzice pozwanej w sposób jawny, trwały i widoczny urządzili drogę jak własną.

Uwaga! Powyższe oznacza, iż wykonanie takiego urządzenia przez posiadacza stanowi widoczną przestrogę dla właściciela, że istniejący na gruncie stan może doprowadzić do zwężenia jego prawa.

Obrazek na blogu w artykule Zakaz naruszania prawa własności poprzez przywrócenie stanu zgodnego z prawem a zasiedzenie

Możliwy zarzut zasiedzenia

Stosownie do art. 176 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2020.1740 t.j. z dnia 2020.10.08 – dalej k.c.) jeżeli podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania, obecny posiadacz może doliczyć do czasu, przez który sam posiada, czas posiadania swego poprzednika. Jeżeli jednak poprzedni posiadacz uzyskał posiadanie nieruchomości w złej wierze, czas jego posiadania może być doliczony tylko wtedy, gdy łącznie z czasem posiadania obecnego posiadacza wynosi przynajmniej lat trzydzieści.

Zgodnie z art. 292 k.c. służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie tylko w wypadku, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Przepisy o nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie stosuje się odpowiednio.

W piśmiennictwie i judykaturze Sądu Najwyższego podkreślano wyjątkowość instytucji uregulowanej w art. 292 k.c. wyrażającą się w konieczności korzystania z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności w sposób jawny, to znaczy przy wykorzystaniu jawnego urządzenia będącego zewnętrzną oznaką ostrzegającą właściciela nieruchomości, że korzystanie istnieje (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 1960 r., 2 CR 951/59, OSN 1951/20).

Kodeks cywilny nie definiuje pojęcia trwałego i widocznego urządzenia. Analizując wypowiedzi doktryny oraz poglądy judykatury Sądu Najwyższego można stwierdzić, że "urządzenia" należy rozumieć jako wynik celowego działania ludzkiego uzewnętrzniony w trwałej postaci widocznych przedmiotów czy urządzeń wymagających do swego powstania pracy ludzkiej. Winny one odpowiadać treści służebności gruntowej pod względem gospodarczym i umożliwiać lub ułatwiać korzystanie z nieruchomości władnącej w zakresie treści tej służebności (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 1969 r., II CR 516/68, OSN 1969/220, z dnia 17 lutego 1960 r., 2 CR 951/59, OSN 1961/20, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2002 r., V CKN 972/00, OSP 2003/7-8/100). Orzecznictwo Sądu Najwyższego dostarcza konkretnych przykładów urządzeń uznanych za trwałe i widoczne, są to rowy odwadniające, nasypy, studnie, groble, utwardzenia na gruncie szlaku drożnego, mostki (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 października 1999 r., III CKN 379/99 - niepubl.).

W uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2011 r. (III CZP 10/11, OSNC 2011/12/129), Sąd Najwyższy opowiedział się za dominującym w piśmiennictwie i judykaturze poglądem, iż wykonanie trwałego i widocznego urządzenia przez posiadacza nieruchomości w zakresie służebności gruntowej drogi dojazdowej jest przesłanką zasiedzenia tej służebności. Sąd Najwyższy wskazał, że tylko urządzenie wzniesione przez posiadacza nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności stanowi widomy znak przestrzegający, że istniejący na gruncie stan powstały na skutek działania osoby nieuprawnionej może doprowadzić do ograniczenia prawa własności.

Autor: Radca prawny Daniel Paul