Blog

Zwolnienie nauczyciela psychologa z uwagi na brak finansowania etatu przez organ prowadzący

Zwolnienia z pracy są najmniej przyjemnym aspektem pełnienia funkcji dyrektora szkoły, jednak nierozerwalnie z nią związanym. W tym zakresie bowiem to dyrektor, który w istocie sam jest pracownikiem placówki oświatowej, którą prowadzi, musi podjąć decyzję, którego z nauczycieli powinien zwolnić, a którego pozostawić w zatrudnieniu. Oświadczenie o wypowiedzeniu stosunku pracy winno być poprzedzone szczegółową analizą możliwości szkoły w zakresie posiadanych godzin dydaktyczno-opiekuńczo-wychowawczych oraz porównaniem nauczycieli, dla których tych godzin brakuje przy zastosowaniu sprawiedliwych i obiektywnych kryteriów wyboru do zwolnienia.

Stan faktyczny omawianej sprawy

Do naszej Kancelarii zgłosił się dyrektor placówki oświatowej, który musiał zwolnić nauczyciela zajmującego stanowisko szkolnego psychologa. Konieczność rozwiązania jego stosunku pracy wynikała z faktu, że organ prowadzący, będąc do tego uprawniony, nie przewidział na kolejny rok szkolny środków na ten etat. W dokumencie wypowiedzenia wręczonym nauczycielowi, jako przyczynę tego oświadczenia wskazano zmiany organizacyjne powodujące zmniejszenie liczby oddziałów w szkole uniemożliwiające dalsze zatrudnianie powódki na stanowisku psychologa. Zarzuty nauczyciela podnoszone w postępowaniu sądowym dotyczyły głównie wyboru jego osoby do zwolnienia, a także właściwego skonkretyzowania oraz prawdziwości przyczyny wypowiedzenia, gdyż w jego ocenie w szkole nadal istniała potrzeba zatrudniania psychologa.

UwagaUwaga!

Jak wynika z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2016 r., sygn. akt III PK 80/15 (LEX nr 2023930) żaden przepis ustawy z 1982 r. - Karta Nauczyciela (w szczególności jej art. 20) nie określa wymagań formalnych (formy, sposobu), jakim powinno odpowiadać oświadczenie pracodawcy wyrażające wolę rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem. Wśród regulacji Karty Nauczyciela nie ma bowiem przepisu, który stanowiłby odpowiednik art. 30 § 3, 4 i 5 k.p. Dlatego należy przyjąć, że określenie formy (sposobu) złożenia oświadczenia o rozwiązaniu stosunku pracy z nauczycielem w trybie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela oraz treści tej czynności prawnej jest "sprawą wynikającą ze stosunku pracy, nieuregulowaną przepisami Karty Nauczyciela" w rozumieniu art. 91c ust. 1 tej Karty. Oznacza to, że w tym przedmiocie ma zastosowanie art. 30 § 3 k.p. oraz art. 30 § 4 i 5 k.p. co do elementów składowych pisma dyrektora szkoły o wypowiedzeniu stosunku pracy. W konsekwencji, oświadczenie o wypowiedzeniu nauczycielskiego stosunku pracy, podyktowane okolicznościami wskazanymi w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, powinno zostać sporządzone w formie pisemnej, a pismo rozwiązujące ten stosunek pracy musi określać przyczynę wypowiedzenia oraz zawierać pouczenie o przysługującym nauczycielowi prawie.

Przesłanki zwolnienia nauczyciela - rzeczywistość przyczyny

W zajętym przez nas stanowisku procesowym podnieśliśmy, że jak wynika z art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy Karta Nauczyciela dyrektor szkoły w razie częściowej likwidacji szkoły albo w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć rozwiązuje z nim stosunek pracy lub, na wniosek nauczyciela, przenosi go w stan nieczynny. Obrazek na blogu w artykule na temat Zwolnienie nauczyciela psychologa z uwagi na brak finansowania etatu przez organ prowadzący Analizując rzeczony przepis dojść należy do konkluzji, że ustanawia on sposób działania, jaki dyrektor zmuszony jest przedsięwziąć w razie zaistnienia wskazanych przesłanek. Oznacza to zatem, że w przypadku, gdy z uwagi na zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmiany planu nauczania nie można nauczycielowi powierzyć obowiązków w pełnym przewidzianym dla niego wymiarze, dyrektor musi zwolnić nauczyciela.

Jak wynika z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2005 r., sygn. akt II PK 392/04 (LEX nr 182746) wskazanie przez szkołę jako przyczyny uzasadniającej rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem zwrotu ustawowego zawartego w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela nie narusza art. 30 § 4 k.p., jeżeli w okolicznościach sprawy, w tym uwzględniając informacje podane przez pracodawcę w inny sposób, stanowi to dostateczne skonkretyzowanie tej przyczyny.


W analizowanej sprawie nie ulegało wątpliwości, że w nowym roku szkolnym etat psychologa decyzją organu prowadzącego ulegnie likwidacji oraz, że dojdzie do likwidacji dwóch oddziałów szkolnych. Nauczyciel był o tym fakcie informowany między innymi na Radzie Pedagogicznej, która miała miejsce na kilkanaście dni przed złożeniem mu oświadczenia o wypowiedzeniu. Oznaczało to w ocenie Sądu, że w istocie doszło do zmniejszenia liczby oddziałów w pozwanej szkole, z uwagi zaś na zlikwidowanie etatu psychologa nie było możliwości pozostawienia powódki w zatrudnieniu w kolejnym roku szkolnym, wobec czego wskazana przez pozwaną w wypowiedzeniu przyczyna była rzeczywista i uzasadniała zwolnienie.

UwagaUwaga!

Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2019 r., sygn. akt I BP 10/17 (LEX nr 2632308) zaistnienie sytuacji, o jakiej mowa w art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z 1982 r. Karta Nauczyciela, a mianowicie konieczność zmian organizacyjnych uniemożliwiających dalsze zatrudnienie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć, stanowi uzasadnioną przyczynę wypowiedzenia nauczycielskiego stosunku pracy. W razie odwołania się pracownika od spowodowanego tak określoną przyczyną wypowiedzenia rozwiązującego poza kognicją sądu rozstrzygającego spór pozostaje badanie celowości i zasadności samych zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby zajęć lub liczby oddziałów szkolnych.

Przesłanki zwolnienia nauczyciela - kryteria wyboru

W tym zakresie należało wskazać, że obowiązek posłużenia się przez dyrektora kryteriami wyboru nauczyciela do zwolnienia powstaje wtedy, gdy z przyczyn organizacyjnych koniecznym jest rozwiązanie stosunku pracy z którymś z grupy nauczycieli, którzy wykonują tożsamy rodzaj obowiązków, tj. prowadzą określony rodzaj zajęć, zaś liczba godzin w ramach tych zajęć uległa takiemu zmniejszeniu, który nie pozwala na dalsze zatrudniania wszystkich nauczycieli. Tylko w takiej sytuacji bowiem pracodawca zobowiązany jest do dokonania stosowanego porównania ich przydatności zawodowej i zawarcia informacji o jego wynikach w dokumencie wypowiedzenia. W analizowanej sprawie mieliśmy jednak do czynienia z inną sytuacją. Należy bowiem zaznaczyć, że zwalniany nauczyciel był jedynym zatrudnionym na stanowisku psychologa, tj. stanowisku, którego organ prowadzący nie przewidział na kolejny rok szkolny.

Jak wskazuje Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 maja 2019 r., sygn. akt I PK 40/18 (LEX nr 2692181) przyczyną może być w szczególności likwidacja stanowiska pracy rozumiana jako zmiana struktury organizacyjnej zakładu pracy, polegająca na likwidacji jedynego lub wszystkich stanowisk pracy danego rodzaju i powodująca konieczność zwolnienia wszystkich pracowników zatrudnionych na tym stanowisku lub stanowiskach. Tak rozumiana likwidacja stanowiska pracy jest sama w sobie wystarczającą przyczyną uzasadniającą wypowiedzenie umowy o pracę. W takich przypadkach nie ma konieczności porównywania pracowników i stosowania kryteriów doboru do zwolnienia. Zaprezentowane stanowisko podzielił Sąd wyjaśniając w uzasadnieniu wyroku, że powódka była u pozwanego jedynym psychologiem, a zatem na pracodawcy nie ciążył obowiązek porównania powódki z innym pracownikiem przed dokonaniem wypowiedzenia.

Tak rozumiana likwidacja stanowiska pracy jest sama w sobie wystarczającą przyczyną uzasadniającą wypowiedzenie umowy o pracę. W takich przypadkach nie ma konieczności porównywania pracowników i stosowania kryteriów doboru do zwolnienia

Orzeczenie Sądu Pracy

Wydając wyrok na korzyść naszego Klienta Sąd uznał, że wszystkie działania dyrektora szkoły były prawidłowe i oparte na prawdziwych i uzasadniających zwolnienie z pracy przesłankach. Przyczyna zwolnienia była prawdziwa i uzasadniała rozwiązanie stosunku pracy, dyrektor w sposób prawidłowy przekazał nauczycielowi wiedzę o przyczynie wypowiedzenia, miał także prawo odstąpić od stosowania kryteriów wyboru do zwolnienia (mimo, że takie były w szkole opracowane) bowiem zwalniany był jedynym nauczycielem na likwidowanym stanowisku. Wyrok z analizowanej sprawy zamieszczaliśmy w dziale Wygrane sprawy w temacie: Oddalenie pozwu o odszkodowanie złożonego przeciwko szkole podstawowej

Autor: Radca prawny Daniel Paul